آیین‌های سنتی عزاداری عاشورا در ایران+تصاویر


محرم فرا رسیده و دلهای مسلمانان عزادار شده، گوشه و کنار خیابان ها هیات امام حسین برپاست، مردم سیاه بر تن کردند و در تلاش برای برپایی هرچه بهتر مراسم های عزاداری اند.

دنبال این مهر و علاقه را که بگیری، این دل آشوبه و غم که با رسیدن این روز و شب ها به جانت می افتد، به روزهای کودکی خود می رسی، زنجیر کوچک و سبکی که در دست داشتی و عشق بزرگی که به حسین، در دل کوچک خود. علم های بزرگ را به خاطر می آوری که از زیر شال و پارچه های سبز رنگ آن ها عبور می کردی، نوای نوحه ای قدیمی که هنوز هم چند خطی از آن را خاطرت هست و بوی نذری در کوچه پس کوچه های خانه پدری. اما هر شهر داستان خودش را دارد و تو شاید تنها روش و باور خود را دیده و قبول داشته باشی اما، در هر شهری از ایران عزیزیمان، مردم به روش خود عزاداری می کنند، به آیین و روش هایی که قدمتی چند صد تا هزار سال دارد. از دور و بدون دانش که ببینی شاید برایت عجیب باشد، اما اگر داستانش را بدانی مطمئنا چشمانت از اشک پر می شود و سینه ات داغ از آتش جان سوز شهادت امام حسین. شهرها زیاد هستند و آیین ها همگی پربار و باشکوه، به همین خاطر در دو مطلب آن ها را عنوان کرده ایم، یکی نوشته پیش رو است و دیگری در اینجا. پس با ما همراه باش، بدون قضاوت، تنها دلت را همراه خودت بیاور تا شهر به شهر، چهره ایرانِ غرق سوگ در عزایِ حسین را نشانت دهیم ...


آیین سنتی گِل مالی روز عاشورا در لرستان

قدمت آیین گِل مالیِ لرستان که به عنوان میراثی ملی کشور هم به ثبت رسیده و گاهی بدون دانستن ریشه آن مورد بی مهری قرار می گرفته، به پیش از اسلام بر می گردد. از قدیم مردم، در سوگ قهرمانان، جوانان و پهلوانان خود، گِل بر سر و روی خود می مالیدند. پس از اسلام و حادثه عاشورا اما، این نوع از عزاداری برای سید الشهدا انجام گرفت. از روز قبل تدارکات این مراسم برای روز عاشورا انجام می گیرد. خاکِ تمیز و الک شده، به همراه خاکِ متبرک کربلا، در حوضچه هایی که با گِل ساخته شده ریخته می شود و با گلاب های نذری مردم و آب مخلوط. در نزدیکی آن هم آتشی کوچکی با هیزم فراهم می شود برای خشک شدن افراد. نیمه شب که می رسد، عزادارانی که نذر دارند، به خیابان ها می آیند و به نزدیک ترین هیاتی که تدارک آیین گِل مالی را دیده است می روند. زیر لب ذکر می گویند و گِل را بر سر و صورت، دو کتف و یا تمام لباس های خود می زنند و اصطلاحا به گل می افتند. آفتاب در می آید، آن ها نیز در دسته های چند نفره در کوچه و خیابان نوحه می خوانند و سینه می زنند. مردم نیز با صدای آن ها بیدار می شوند و آماده برای این روز. شکوه این مراسم وقتی بهتر درک می شود که در محل تجمعات دسته ها، گروه بزرگی از مردم را می بینید که به گِل افتاده اند، سینه می زنند و خاک از لباس آن ها، دستان و چهره عزادارشان بلند می شود. در نگاهشان غم بزرگیست، نوحه هایشان سوزی جان سوز دارد و در دلشان باوری عمیق به زنده نگه داشتن این آیین عاشورایی، برای ادای احترام به سیدالشهدا.


آیین سنتی چهل منبران در روز تاسوعا در لرستان

آیین سنتی چهل منبران، را به یاد خانم حضرت زینب (س) که گفته شده از کربلا تا شام با پای پیاده، چهل منزل را پشت سر گذاشته اند برگزار می کنند. چهل خانه، چهل منبر که در روز عاشورا روضه می خوانند از غربت امام حسین و خانم زینب، میزبان عزادارانی می شود که با پای پیاده، برای سوگواری و برآورده شدن حاجتشان، با چهل روضه اشک ریخته و شمع روشن می کنند. در این مراسم که بیشتر هم توسط زنان برگزار می شود، عزاداران بعد از زیارت یکی از امامزاده های شهر، به پیش چهل خانه ای که روضه سید الشهدا در آنها برپاست و در جلوی درب خانه خود منبر گذاشته اند می روند. عزاداران چهل شمعی که همراه خود دارند را در هر منبر روشن کرده و حاجت خود را می خواهند و برای برآورده شدن آن، در نهایت بعد باز به همان امام زاده ای بازمی گردند که در ابتدا زیارت کرده بودند. این مراسم را گرچه بسیاری به نام آیین سنتی چهل منبران که در روز تاسوعا و در خرم آباد برگزار می شود می شناسند، اما این رسم،‌ از شمال تا جنوب ایران، در مناطقی مثل گلستان، اصفهان و ... نیز به جا آورده می شود و به عنوان آیینی عاشورایی به ثبت آثار ملی کشور نیز درآمده.

آیین مشعل گردانی در دولت‌آبادِ شهرری در عاشورا

در روز اولین از محرم، مردمان دولت آباد شهر ری، مشعل های چوبی بر روی علم قرار می دهند تا عزاداران آن ها را بر دوش گذاشته و در خیابان ها برچرخانند. صدای یا حسین نیز قوتشان می شوند و ایمن آن ها از این آتش سوزانندهو به خیابان می روند تا رسیدن محرم را اعلام کنند. روز هشتم محرم نیز به همین صورت می گذرد زیرا لشکر امام حسین وارد کربلا شده و روز عاشورا نزدیک است. بعضی از هیات ها هم در شامِ غریبان و در این شب، به یاد شهدا و غریبی زنان و کودکان، نور بر دوش می گیرند. شعله های آتش در آسمان می چرخند و عزادارانی که چشمان پر اشک خودشان را به آن ها دوخته اند، برای غربت امام حسین و همراهانش اشک می ریزند. آیین مشعل گردانی که اعراب بیشتر آن را اجرا می کنند و قدمتی در حدود 500 سال دارد، علاوه بر شهر ری، در قم، اردکان و یزد نیز برگزار می شود. البته در در هر کجا، در یکی از تاریخ های گفته شده و گاهی هم در تمامی روزها.

آیین سنتی بیل زنی خوسفِ بیرجند در روز عاشورا

می گویند سه روز پس از واقعه عاشورا، طایفه بنی اسد به صحرای کربلا رسیدند و پیکر پاک شهیدان را دفن کردند، در روستای خوسف بیرجند و در جنوب خراسان هم برای سیصد سال است که مردم، برای ادای احترام به شهیدان کربلا و افرادی که پیکر آن ها را دفن کردند، در دسته های پانزده نفری و در حالی که بیل در دست دارند، دایره وار ایستاده، به هوا پریده و بیل هایشان را به هم می کوبند، ذکر یا حسین گفته و عزاداری می کنند. افراد دیگر هم نخلی بزرگی به عنوان نمادی از تشییع پیکر مطهر امام حسین (ع) و گهواره ای کوچک را به نشانه ی تشییع پیکرِ پاک طفل شیرخوار آن حضرت حمل کرده و روضه خوانی می کنند. اهالی اعتقاد دارند که بیل های مراسم بیل زنی عصر عاشورا، متبرک هستن و باعث حلالیت و برکت محصولات کشاورزیشان می شوند.


بزرگترین دسته عزاداری جهان در زنجان

شهر زنجان هرساله در روز هشتم محرم، بزرگ ترین دسته عزاداران حسینی را که شامل هزاران نفر از این شهر و شهر های اطراف استان آذربایجان است، به یاد سقای دشت کربلا، از حسینیه اعظم به سوی امامزاده ابراهیم شهر راهی می کند. جمعیت زیر لب نوحه های "  عباس، عباس، عباس/ شاه شهدا عباس " و " جماعت یادگار حیدرم من/ عزیزه مصطفیه یاورم من دبیر دفتر من/ وزیر لشکرم من "  را یک صدا می خوانند. مردم از شهرهای اطراف نذورات خود را به اینجا می آورند ، تعداد گوسفندانی که در این روز و در این شهر نذر می شوند باعث شده تا بعد از منا، حسینیه زنجان را دومین قربانگاه مسلمانان جهان بدانند. اما گذشته از تمامی این ها، نحوه عزاداری این دسته هاست که باعث شده تا تصاویر آن ها هر ساله از تلویزیون پخش شود. مردم اینجا نه علم کشی می کنند نه زنجیرزنی، صدای طبل و دهل هم شنیده نمی شود، اینجا تنها نوا، صدای نوحه جانسوز عزاداران است.

آیین عزاداری زنان در آستانه اشرفیه

می گویند بعد از واقعه خونین عاشورا، زنان قبیله بنی اسد، برای دفن کشته شدگان کربلا به کمک آمدند و امروز پس از گذشت قرن ها، زنان آستان اشرفیه در حالی که حجاب کامل دارند و صورت خودشان را پوشانده اند، در روز یازدهم محرم، برای عزاداری به خیابان ها و امامزاده می آیند. سینه می زنند، اشک می ریزند، گاهی بیل به همراه خودشان دارند به یاد زنانی که شهدا را دفن کردند، یا ساقه برنجی که به نشانه عزا بر سر و صورتشان می زنند. این مراسم یازدهم محرم آغاز می شود و تا هفت روز بعد از واقعه کربلا حتی ادامه دارد. درست همان روزهایی که هیات ها خالی می شوند و عزاداری های پر شور پایان می یابد، بعد از مردان و دسته های بزرگ، حالا نوبت زنان است که عزاداری امام حسین را ادامه دهند. البته این مراسم به جز در آستان اشرفیه در شهرهای دیگر ایران نیز انجام می شود.


آیین سنتی علم بندان در ماسوله

روز ششم محرم که برسد، در شهر تاریخی ماسوله، ریش سفیدان هیات های چهار محله ماسوله، علم های محله ها را با پارچه های سبز رنگ و متبرک و همین طور نمادهایی عاشورای می پوشانند، به نوبت جمع آوری کرده و بە بقعه عون ابن علی (ع) در روستا می برند. دسته ها هم با سینه زنی، روضه و نوحه خوانی بە نوبت و اولویت در آنجا جمع شده، عزاداری می کنند و در آخر، علم خود را دریافت کرده و به محله خود باز گردانند.


آیین سنتی شمع گردانی عصر عاشورا در اردبیل

آیین سنتی شمع گردانی، مراسمی هزارساله است که در عصر عاشورا نه تنها در اردبیل، بلکه در بسیاری از شهرها و روستاهای نزدیک هم برپاست. عزاداران و کسانی که نذرشان سوگواری برای امام حسین است و بردن آوازه عشق این امام از محله و مسجدی به محله و مسجد دیگر، شمع های روشن شده را از یک مسجد به مسجدی دیگر می برند، تا چهل و یک مسجد و یا خانه را که روضه سید الشهدا در آن برپاست پشت سر بگذارند، تا شاید آبرویی جمع کنند از این مجلسِ عزاداری و بتوانند جاجت خودشان را در این روز از خداوند بخواهند. در این میان هم افرادی که نذر غذا و یا شربت داشته اند، با دیدن افرادی که شمع های حاجت را با دلی شکسته حمل می کنند، پیش ما آیند و معمولا نذری خودشان را به شمع گردان ها هدیه می دهند.

آیین بزرگ نخل برداری ظهر عاشورا در یزد

مراسمی بزرگ و با شکوه، با نخلی چوبی و عظیم، به نشانه تشییع پیکر مطهر امام حسین(ع) ، مراسمی که آن امام بزرگوار در آن روز نداشت. اما یان روزها، در بعد از ظهر عاشورا، سیل عظیمی از مردم عزادار یزد و شهر های اطراف، دریایی از دل های سوخته، نخلی عظیم را با روضه و گریه بسیار بر دوش می کشند. نخل برداری یا نخل گردانی که در شهرهای کویری ایران تنجام می شود شامل نخل هایی گاهی بزرگ هستند، مثل نخل بزرگ میدان امیرچخماق یزد و یا کوچک همانند نخل های روستا و شهرهای اطراف. اما نکته ای که در تمام آن ها مشترک است، باوری است که مردم به این آیین دارند. نخل گردانی که هرساله در دهه اول و خصوصا روز عاشورا برگزار می شود، با سینه زنی،‌ روضه خوانی و پخش نذری همراه است. نخل، که نشانی از پیکر سیدالشهدا است و در زیر آن چوب هایی افقی برای حمل قرار داده شده، در صبح هشتم محرم و طی مراسمی خاص، توسط خدام حسینه ها، با پارچه ای سیاه رنگ پوشیده می شود. علاوه بر پارچه سیاه رنگی که نماد پارچه سیاه روی پیکر است و کل سازه را پوشانده، تزئینات دیگری هم بر روی نخل قرار می گیرد که هریک نشان و نمادی از حادثه و یا شخصی در واقعه کربلا هستند. سرو نخل نمادی از قد و قامت رشید حضرت علی اکبر (ع) است که بر خاک افتاد. آیینه نشانی از نورِ وجود مبارکِ امام حسین است که چشم حاجتمندان بسیاری امیدوار به آن است. خنجر، نیزه و شمشیر نشانی از تیر و نیزه هایی هستند که بر بدن پاک امام حسین وارد شدند. پارچه های زینتی و ابریشمی، نمادی از حجله حضرت قاسم، شهید جوان کربلاست و زنگ ها نمادی از زنگ های کاوان امام حسین اند. تمامی این ها را عزاداران بر دوش می کشند تا شاید دل سوخته آن ها از این واقعه آرام گیرد. تا در جواب عاشورا و شهادت امام حسین، خون های پاک ریخته شده، دل سوخته خانم زینب، پای زخم شده کودکان، در جواب مظلومیت کاروان حسین و غمی که برای هزاره هاست آتش به دل مسلمانان انداخته، کاری کرده باشند. این جماعت نخل را بر دوش می کشد به نشانِ زخمی که هر روز در دل آنهاست و در محرم سر باز می کند. گفتنی است که نخل برداری، به عنوان یکی از فرهنگ های ملی، در فهرست آثار معنوی سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسیده.


تبریز و تعطیلی هفت روزه بازار

هرساله با رسیدن هفتم محرم ماه، حجره های بازار تبریز تا یک هفته بسته می شوند تا هیاتِ محلات، در کوچه های آن مشغول عزاداری شوند. البته درب حجره هایی که بر سر راه عزاداران قرار دارند باز هستند تا با با چای، خرما، نان، پنیر و شربت از سینه زنان پذیرایی کنند. این رسم باعث شده تا بازار تبریز به یکی از پرشور ترین مکان های عزادارایِ شهر تبدیل شود. این مراسم هرساله با نظمی بی نظیر برگزار می شود. هر محله سه هیات دارد، دسته های عرب، عجم و زنجیززن که به ترتیب وارد بازارچه و تیمچه ها می شوند. ابتدا دسته ای که مردانش لباس هایی سر تا پا مشکی به سبک عرب ها بر تن کرده اند وارد بازار شده و با ریتم و سبکی خاص، دو دست را بر سینه خود می کوبند. سپس دسته عجم ها که کت و شلوار مشکی بر تن کرده اند می آیند و با یک دست سینه می زنند. در پایان هم زنجیرزنان به مراسم، در بازار مظفریه که بازار فرش فروش هاست، پایان می دهند تا دسته ها به هیات محله ها باز گردند.


آیین پولکه گردانی در عجب شیر

آیین پولکه گردانی، یکی از مراسم های باشکوهی است که قدمت آن به دوران صفویه بر می گردد. هم باشکوه است و هم غمگین، شعله های آتش در آسمان و تاریکی شب می چرخند، صدای طبل، دهل و عزادارانی که نام حسین را فریاد می زنند، همه یاد آور به آتش کشیده شدن خیمه های به جا مانده از کاروان امام حسین است. این را که بدانی شعله های آتش دلت را می سوزانند. شب عاشورا که می رسد، مردمان روستای شیشوانِ عجب شیر، در میدان اصلی شهر، پوکله را که توری از پارچه است به نفت آغشته می کنند. عده ای هم که مشعل های بزرگ و کوچک به دست دارند، از دور و از میان محله ها، خودشان را به میان جمعیتی می رسانند که سینه می زنند. همه می دانند که نور و آتشی که تا چند دقیقه دیگر میان زمین و آتش می چرخد، روزگاری خیمه ها و دامنِ زنان و کودکان را در صحرا عاشورا گرفته بوده، سینه می زنند و با نزدیک تر شدن مشعل ها، قلبشان بیشتر به درد می آید. پولکه گردانی یکی از آیین های باشکوه عاشورایی است که در شمال غرب کشور و به خصوص در روستای شیشوان اجرا می شود و به عنوان یکی دیگر از آیین های عاشوراییِ آذربایجان شرقی به ثبت ملی رسیده.

آیین سنتی تاسوعای حسینی در روستای اراضی مبارکه

ظهر تاسوعا که می رسد، مردمان دو روستا " اراضی " و " باغملک " در اراضی مبارکهِ اصفهان به روستای یکدیگر مهمان می شوند. درواقع در روز تاسوعا، اهالی روستای باغملک به روستای اراضی می روند، و در روز بعد، جایشان را عوض می کنند. در این میان هم افرادی که میزبان هستند، غذاهایی را تدارک دیده و تزئین می کنند، در سینی گذاشته و بعد از نماز ظهر، برای پذیرایی به حسینه ها می آورند. این آیین که قدمتی 300 ساله در بین این دو روستا دارد، که درواقع برای پذیرایی از عزاداران حسینی است، آن هم با غذاهای نذری اهالی روستای مجاور، آن ها میزبان و مهمان مراسم یکدیگر می شوند، در حق هم دعا کرده و درنهایت ثواب عزاداریشان بین آن ها تقسیم می شود.

آیین سنتی دسته چوب در گلستان

درست همزمان با واقعه عاشورا، هنگامی که خبر قیام امام حسین به مردم استرآباد گرگان رسید، آن ها با ادوات جنگی آن زمان که چوب، نیزه و صلاح سرد بود سوار بر اسب، برای کمک به اما حسین راهی کربلا شدند، اما در میانه راه و نزدیکی قم، خبر شهادت امام در کربلا را شنیدند، مردمانی که برای یاری امام خود به دیاری دیگر می رفتند، سیاه پوش شدند و تمام راه را تا شهر خود، برای امام و یارانش عزاداری کردند. دسته چوبی ها هم که این روزها، در شب دوازدهم محرم، که شب سوم شهادت امام حسین(ع) است از بعضی محلات قدیم گرگان مانند سبزه مشهد، سر پیر، دباغان و میخچه گران دسته چوبی عازم محلات دیگر می شوند، نمادی از همان واقعه است. در این مراسم که قدمتی به بلندای عاشورا دارد، در هر محله چندین مشعل روشن می شود و نوای مدد یا علی عزاداران را دور هم جمع می کند تا با چوب و یا نی ای به طول یک متر که در دست گرفته در مسیرهایی خاص نوحه خوانده و سینه زنی کنند. شاه بیت مراسم آنان نیز " ما غلامان علی/ چوُ به دوران مِزَنیم/ تیر بر فرق یزید نامسلمان مِزَنیم " است.


عزاداری باشکوه بوشهری ها

عزاداری برای سیدالشهدا و یارانش در بوشهر را شاید بتوان متفاوت ترین نوع آن در ایران دانست. عاشورا در بوشهر همراه با نوحه های جان سوز، نوای سنج و دمام است، نوای غم انگیزی که با کوب آن، قلب عزاداران به در می آید و با هر بیت از نوحه، سوز دلشان بیشتر. سینه زنی آنان نیز دیدنی است، نظمی که برای احترام در عزاداری خود رعایت می کنند بدین صورت است که، سینه زنان 5 تا 20 حلقه به دور نوحه خوان تشکیل داده و به صورت دایره وار و هماهنگ با نوای نوحه می چرخند. هر نفر با دست چپ، کمرِ فرد کناری را گرفته و با دست راست خود سینه میزند، شالی هم که بر کمر خود بسته اند به معنای همکاری و کمر همتی است که برای برگزاری هرچه بهتر عزای حسین بسته اند. از دور که دسته را نگاه می کنی، شکوه و عظمت این نوع از سینه زنی را، در یکی شدن افراد با هم میابی، یکی شدن دل های عزاداری که در کنار هم، نام حسین را فریاد می زنند تا صدایشان باهم به عرش برسد. به پایان مراسم که نزدیک می شوند، همان زمانی که سینه زنی اوج گرفته، نوحه خوان پس از یک مکث کوتاه با صدای رسا می‌گوید " واحد " و گروه سینه‌زن یک صدا جواب می‌دهند " الله واحد " و نوحه‌خوان، نوحهِ واحد را مطابق و مناسب با روز عزا می‌خواند. غذاهای نذری اینجا محلی است و باعث شده تا طعم نذری امام حسین برای مسافران متفاوت باشد و تا همیشه در خاطرشان بماند. برای صبحانه، نان و‌اش بوشهری با سبزی و گوشت پخته و بین عزاداران پخش می‌شود. ناهار و شام هم بیشتر شكر پلو و قیمه بوشهری با گوشت و نخود له شده است.


آیین خیمه کوبی در نوش آبادِ کاشان

در روز هشتم محرم در نوش آباد کاشان، کودکان و بزرگسالان، خیمه های نذری را به زمینی که برای اجرای این آیین تعیین شده می آورند. هزاران نفر کودک، پیر و جوان، با لباس های شبیه خوانی، در نقش دو لشکر اشقیا و انبیا، دور هم جمع می شوند و حادثه عاشورا را بازسازی می کنند، عزاداری می کنند تا در میانه این میدان و این شور، شاید گوشه ای از غم و اندوه آن محشر را درک کنند. می گویند این مراسم بیش از یک قرن است که در روز هشتنم محرم اجرا می شود و در  واقع مقدمه ای برای مراسم دیگری است که در روز یازدهم محرم، برای بازسازی جمع شدن خیمه انبیا و حرکت لشکر اسیران از کربلا به سمت شام اجرا می شود. البته مشابه این آیین را به جز در کاشان، در دیگر مناطق ایران هم می توان یافت.

 

[ منبع این خبر سایت صدای میانه می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال