شناخت تاریخ مختصر تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان ایران (۶ عکس)


با دیگران به اشتراک بگذارید

مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر ایران

از اصفهان چه باید نوشت که پیشتر به نوشته نیامده باشد. سرزمینی در دل کویر کشورمان که یادآور امنیت است، چهارباغی در میانه کویر، بر ساحل زنده‌رود. آتشگاهش خاطره مردمانی هفت‌هزارساله است، و محله جلفایش، یادآور ارمنیانی که دورانی تجارت این شهر را رونق بخشیدند.
هفته نامه تجارت فردا – نشاط معرفتی: از اصفهان چه باید نوشت که پیشتر به نوشته نیامده باشد. سرزمینی در دل کویر کشورمان که یادآور امنیت است، چهارباغی در میانه کویر، بر ساحل زنده‌رود. آتشگاهش خاطره مردمانی هفت‌هزارساله است، و محله جلفایش، یادآور ارمنیانی که دورانی تجارت این شهر را رونق بخشیدند. می‌شود کنار زاینده‌رود قدم زد و در مسیر میان سی‌وسه پل تا پل خواجو از خاطر برد که اینجا شهری در میانه کویر است و بر بلندای منارجنبان می‌شود تا دوردست‌ها را دید.
با مردمانی به استقامت کویر که اگرچه در دوران اوج صفویه، مرکز تجارت با اروپا بود و کوچه به کوچه جایگاه شعب کمپانی‌های انگلیسی و هلندی، تجارش در عصر مشروطه، پیشگام تولید و ترویج کالای وطنی شدند و اسلامیه و محمودیه و مسعودیه و شرافت و وطن را بنیان قرار دادند تا به نیکی، نام منچستر کشورمان را برای شهرشان به یادگار قرار بدهند.
اصفهانی که در طول تاریخش، شاید بیش از هر شهر دیگر ایرانی، مسافر و گردشگر و بازرگان خارجی به خود دیده، برای هر مسافری سوغاتی با خود داشته، و هر مسافری که از کشورمان می‌رود، سوغاتی از اصفهان در چمدان با خود برده، دورانی ارسی و گرجی و شعربافی و دورانی میناکاری و نقره و زری‌دوزی.
میدان نقش‌جهانش، نقش‌جهان می‌زند و شکوه نصف جهان را با خود دارد و دورانی شاردن فرانسوی، آن را خوشگل ترین میدان جهان نامیده است، که در هر گوشه‌اش وجهه‌ای از منشور زندگی در جریان است، از مسجد جامع که طنین صدای زندگی است تا مسجد شیخ لطف‌الله که بر عالی‌قاپو سایه انداخته و دورانی چشم‌انداز شاهان عباسی بوده است، و صدای مردان و زنانی که در آرامش و امنیت دوران صفوی، در همین میدان و بازار، داد و ستد می‌کردند و نقش‌هایی را نقش می‌زدند که هنوز بعد سال‌ها و قرن‌ها یادگار مردم نصف جهان است، هنوز در قیصریه‌اش هیاهوی مسگران و صدای چکش زدن قلم‌زنان را می‌شود شنید، و هنوز می‌شود در میان این ظروف نقره و پارچه‌های زربفت و قلمکار هنر دست مردم این سرزمین را به چشم دید.
تصویر و عکس شماره ۱ ⇩
تصویر و عکس مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان
اولین هیات نمایندگان اتاق تجارت اصفهان در سال ۱۳۱۰
پایتخت دیرین صفویان، امروزه در صنعت نیز گامی رو به جلو است و کارخانه‌های صنایع سپاهان، ذوب‌آهن و فولاد مبارکه و قند اصفهان و بلور و شیشه اصفهان را در خود دارد و از بسیاری جهات در عرصه گردشگری نیز پیشگام است، که باغ پرندگان و تونل آکواریوم در باغ ناژوان مشابه دیگری در کشورمان ندارد و هتل عباسی هنوز یکی از خوشگل ترین هتل‌های کشورمان است و می‌شود فقط به بهانه یک بریانی خوش‌طعم تا کنار زاینده‌رود رفت.
اما دریغ که زمانی در خیابان‌های این شهر راه می‌روی و مارک های سرشناس تیپ اروپایی و آمریکایی را می‌بینی، گویی این شهر نه همان شهر است که به خاطر وفور کارخانه‌های نساجی داخلی، به منچستر کشورمان شهره بود، به یاد کسانی همچون محمدحسین کازرونی می‌افتی که شعارشان حمایت از تولید داخلی بود و پیشگام در تولید امتعه وطنی، زمانی در قیصریه و بازارچه‌های پشت میدان نقش‌جهان قدم می‌زنی، با دیدن کالاهای نامرغوب چینی، باورت نمی‌شود دورانی در همین دکان‌ها و حجره‌ها، شعربافان و عبابافان اصفهانی، به شهرهای اروپایی پارچه صادر می‌کردند و ارسی‌دوزها و گرجی‌دوزها، اجازه ورود کفش اروپایی را نمی‌دادند، میان همین حجره‌هایی که عروسک‌های چینی می‌فروشند، خراطان و حکاکان و قلمزنان سپاهانی، هنر دست ایرانیان را به شاردن و کمپفر می‌فروختند و دلاواله آن را با قسطنطنیه برابر می‌دانست. اصفهان امروز، همچنان زیباست، اما با شهری که شاردن وصفش می‌کند و شهری که به منچستر کشورمان سرشناس بود، فاصله بسیار دارد.
تجارت اصفهان در دوران معاصر
پایتختی شهر اصفهان در زمان شاه عباس اول را به صراحت می‌توان مهم‌ترین و پرافتخارترین دوره و اوج اعتلای این شهر در طول حیات آن به شمار آورد. شکوفایی همه‌جانبه اصفهان در این زمان با چنان عظمتی همراه بود که «اصفهان، نصف جهان» را زبانزد مردم در طول تاریخ ساخت. در دوران شاه عباس اول و پایتختی اصفهان، ثبات و امنیت موجب گسترش روابط تجاری کشورمان با سایر کشورها شد.
مرزها گشوده و راه‌ها گشوده شد، کمپانی‌های اروپایی و به‌خصوص کمپانی هند شرقی هلند و انگلیس در کشورمان شعبه تاسیس کردند، تجارت دریایی گسترش یافت و بندر عباسی به مؤسسه تجارت خلیج فارس تبدیل ساخته شد. ابریشم ایرانی به اقصی نقاط اروپا صادر می‌شد و مخمل یزد و زربفت‌های اصفهان زیور تیپ بانوان اروپایی بود.
اگرچه با سقوط صفویه، از عظمت و شکوه اصفهان کاسته شد، اما این شهر در دوران قاجار نیز همچنان یکی از شهرهای بزرگ کشورمان محسوب می‌شد، با این حال، اوضاع تجارت کشور در دوران قاجار و به خصوص در آستانه مشروطیت رو به افول رفت. از دلایل آشفته ای وضع صنایع و تجارت کشورمان در عهد قاجار سخن بسیار نقل شده است. در بدو مشروطیت تمام بازارهای بلاد کشورمان مملو از کالاها و اجناس خارجی بود. روشنفکران آن روز معترض بودند که تجارت کشورمان تنها محدود به دلالی شده و مواد اولیه را صادر و محصولات همان را با چند برابر قیمت از خارج وارد می‌کنند.
تجار ایرانی تبدیل به بازاریاب کالاهای خارجی شده بودند، «تجار مملکت ما دلالی برای خارجه می‌کنند… صبح منتظرند که نفت وارد شود. ظهر منتظرند قند وارد شود و عصر منتظرند چای و شکر و قماش وارد شود. شب تا ساعت هفت استراحت کن به چشم مبارکشان حرام، مشغول دفترداری خارجه هستند» (روزنامه جهاد اکبر، سال اول، ش ۶، ۱۶ صفر ۱۳۲۵).

اصفهان پیشگام ترویج امتعه وطنی

شاید یکی از عوامل ظهور انقلاب مشروطه، تجار و بازرگانانی بودند که در اعتراض به واردات بی‌رویه کالاهای لوکس خارجی، این بار کالاهای وطنی را میان هموطنان خود ترویج دادند. تجار اصفهان در ترویج کالاهای وطنی و مبارزه با مصرف کالاهای خارجی پیشگام بودند. در اوایل دوره مظفری، در سال ۱۳۱۶ ق، چند شرکت با هدف توسعه و ترویج کالاهای داخلی در اصفهان تاسیس شد. کمپانی محمودیه، کمپانی مسعودیه و شرکت اسلامیه از جمله این شرکت‌ها بودند.
اولین بنگاه تولیدی پس از مشروطه تحت عنوان «شرکت شرافت» با مشارکت بزرگان شهر به سال ۱۳۲۵ق تاسیس شد. شرکتی که مقصود آن «ترویج امتعه وطن و رفع احتیاج از خارجه و توسعه دایره مکاسب و سایر مصالح عامه» بود و سهامدارانش واژه بودند از حاج‌آقا نورالله، ملک‌التجار، کازرونی، امین‌التجار، سیدحسن بنکدار، علی‌محمد بنکدار، محمود بنکدار، عبدالغفار بنکدار و… از آنجا که حداقل سهام این شرکت هزار تومان بود باید سهامداران از تمکن مالی بالایی برخوردار بوده باشند (روزنامه جهاد اکبر، سا‌ل اول، ش ۲۸، ۱۵ ماه شعبان ۱۳۲۵).
در این فضا نوعی خط تحریم نانوشته کالاهای خارجی به راه افتاد. طبیعی است در مقابل این جنبش اقتصادی، دفاتر تبلیغاتی خارجی مستقر در شهر، که سال‌ها بدون نگرانی بر بازار اصفهان سیطره یافته بودند، ساکت ننشسته و با روش‌های مختلف سعی کردند بار دیگر اختیار بازار را در دست گیرند. یکی از این روش‌ها کم هزینه کردن موقتی محصولاتشان بود (عبدالمهدی رجایی، تاریخ مشروطیت اصفهان، مرکز اصفهان شناسی، چاپ اول، ۱۳۸۵). اما این نهضت اقتصادی نیز، مانند دیگر ابعاد و وجوه انقلاب مشروطیت، چندی بعد به خاموشی گرایید و خنک شد.
چهار سال پس از مشروطه روزنامه زاینده‌رود مردم را مورد نقد قرار داد که: «با حالت حاضره که مصنوعات وطنیه روبه‌زوال و بازارش کساد است و صنعتگران قرین فقر و فاقه هستند می‌توان ملت کشورمان را ترقی‌خواه گفت یا نه؟ امروز همین اصفهان تنها اشخاصی که صنعت آنها نساجی است افزون از هزارند که در این صنعت کمال مهارت دارند و منسوجاتشان در لطافت و خوشگلی با منسوجات خارجه برابری می‌کند، مع‌ذلک از کساد بازار و نبود خریدار، تمامی دچار فقر و فاقه هستند» (روزنامه زاینده‌رود، سال دوم، ش ۵، ۱۳ صفر ۱۳۲۸).
تصویر و عکس شماره ۲ ⇩تصویر و عکس مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان

انجمن تجار اصفهان

به تاریخ ۱۶ محرم ۱۳۲۵ در اصفهان و با حضور ۱۲ نفر از تجار درجه اول شهر، «انجمن تجار» در محل باغ حاج‌محمدحسین کازرونی بوجود آمد. روزنامه پس از اعلام خبر تشکیل این مجمع بیان امیدواری کرده است که به واسطه آن «خیلی از مفاسد تجارتی و مملکتی ما اصلاح شود چنانچه در این روز مذاکرات مجلس همه از اقدام به امورات نافعه و کوشش به وسایل ترقی مثل آوردن کارخانجات لازمه بود» (روزنامه انجمن مقدس ملی اصفهان، ش ۱۰، ۲۵ محرم ۱۳۲۵). یک ماه پس از آن تاریخ بزرگ‌ترین مجمع اقتصادی در اصفهان بوجود آمد.
این بار هم در باغ کازرونی «قریب دو هزار نفر از علما و تجار و کسبه و تمام سلسله جلیله صدریه ازدحام کرده بودند… در باب منسوجات و متاع‌های ایرانی عزم و جزم خود را به عرض یکدیگر آوردند که لباس‌های مسلمان غیرتمند باید از اقمشه اسلامیه باشد و همچنین اثاث البیت و آلات کسب و متاع‌های لازمه باید از مصنوعات کشورمان باشد» (روزنامه انجمن مقدس ملی اصفهان، ش ۲۲، ۲۰ ربیع‌الثانی ۱۳۲۵).

صنایع اصفهان پس از جنگ دنیاای اول

اما همه این شور و هیجان با وقوع معضلات بعدی فروکش کرد. تحولات استبداد صغیر و سپس جنگ دنیاای اول و ناامنی‌های همراه آن، اوضاع صنایع باقی‌مانده اصفهان را بسیار مضطرب کرد. قصه اسفبار صنایع در این شهر در سال ۱۲۹۹ ش به این تلخی بود: «اصفهان تا ۲۰ سال پیش از این، از حیث صناعت و تجارت یکی از بلاد مهم کشورمان محسوب و از روی واقعیت مقام ارجمندی را نسبت به سایر ولایات یافته، و محتاج‌الیه عموم اهالی کشورمان بلکه بعضی از ممالک خارجه شده بود…
لیکن به فاصله این مدت قلیل چنان این ابواب صنایع معدوم و این صناعت‌های مختلف نیست و نابود شده است که از هزار باب دکان چیت‌سازی بیش از پنج شش باب و از ۳۰۰ باب دکان صباغی بیش از ۱۰ باب و از ۱۰ هزار سیستم قالی‌بافی متجاوز از ۱۰۰ سیستم وجود ندارد و سایر صنعت‌های دیگر به کلی نابود شده …» (روزنامه اختر مسعود، سال اول، ش ۱۰، ۱۶ فروردین ماه ۱۲۹۹).
چند ماه بعد مجله فلاحت و تجارت در مقاله‌ای درباره مهم‌ترین محصولات طبیعی و صنعتی کشورمان، از جهت «منسوجات» فقط شهرهای یزد، کاشان، خراسان و کرمان را قابل اهمیت آگاهی داشت و آنچه اصفهان را در آن سرآمد می‌داند فقط صنعت قلمکار بود (مجله فلاحت و تجارت، دوره سوم، ش ۶، برج شهریور ۱۲۹۹). عده‌ای از تجار و دلسوزان اقتصادی در سر تا سر کشور دور یکدیگر جمع شده و اقدامات مشترکی را در هر شهری به پیش بردند.
صنف تجار به خاطر علایق و مطالبات مشخص و نیز نیازی که به داشتن تشکل در خود احساس می‌کردند، همواره آمادگی این را داشتند که دست به دست هم داده و خواسته‌ای را به پیش برند. در این دوره که به واسطه برقراری آرامش، حمله کالاهای خارجی به کشور شدت یافته بود، این صنف برای پیش گیری از این جریان با یکدیگر متحد شده و مجامع اقتصادی زیادی در سر تا سر کشور تشکیل شد.
این تشکل‌ها تحت عناوین «نهضت اقتصادی» یا «مجمع اقتصادی» نام گرفته بودند. هدف اصلی این نهضت، ترویج و تشویق کالای داخلی و ترقی و توسعه آن در کشورمان بود و بر تحریم پارچه‌های خارجی تاکید داشت.
در فروردین ماه ۱۳۰۱ این بار هیات تجار اصفهان میدان‌دار شده بودند و مجلس اتحادیه‌ای در هیات تجار اصفهان تشکیل دادند که درباره مسائل اقتصادی مذاکره می‌کردند، و هدف آنها «به نام حفظ کشورمان از فنا و اضمحلال و فقط از روی عواطف وطن‌پرستی، با یکدیگر متحد شده و ترک استعمال امتعه خارجی و تجارت آن، با یکدیگر عهد و میثاق کردند»‌ (روزنامه صبح امید، سال دوم، ش ۱، ۱۸ فروردین ماه ۱۳۰۱).
گویا این حرکت هیات تجار، تاثیری هم در بازار داشت چرا که تجارتخانه‌های خارجی را به واکنش واداشت تا جهت به فروش رسان اجناس خود، قیمت‌ها را کم کنند. در نتیجه اتحاد تجار اصفهان در ترک امتعه خارجی، تجار شهرهای دیگر هم با آنان هم‌آوا شده، و در شیراز و یزد و کرمانشاه و مکان های دیگر همین رویه ادامه پیدا کرد.
تصویر و عکس شماره ۳ ⇩تصویر و عکس مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان

تاسیس اتاق تجارت

سه ماه پس از تصویب «قانون اتاق‌های تجارت» در مهرماه ۱۳۰۹، نخستین نشست اتاق تجارت اصفهان در اداره حکومتی تشکیل نشست داد و اولین اتاق تجارت اصفهان با ریاست محمدحسین کازرونی آغاز به فعالیت کرد. علاوه بر این، در مجلس یازدهم، قانون «اجازه تاسیس دو وزارتخانه تجارت و صناعت» مصوب ۸ مهر ۱۳۱۶ به تصویب رسید و به موجب آن به مکان اداره کل تجارت و اداره کل صناعت، دو وزارتخانه تجارت و صناعت و معادن تاسیس شد. وزارت صناعت و معادن در هر شهرستان اداره‌ای به نام «صناعت» را بر‌پا کرد که بعدها «پیشه و هنر» خوانده شد.
درست سه ماه پس از تصویب این قانون، شخصی به نام «کاظم سیاح» از سوی وزارتخانه تازه به اصفهان آمد تا «اداره صناعت» اصفهان را پایه‌گذاری کند. وی پس از مدتی که در خیابان کمال اسماعیل مستقر شد، آپارتمانی را در اطراف میدان مجسمه (انقلاب) بنا نهاد که بعدها اداره پیشه و هنر اصفهان شد و امروز اداره صنایع‌دستی اصفهان است.
مروری بر تاریخچه اتاق تبلیغاتی اصفهان

سهیلا ترابی فارسانی*: دوره اول اتاق تبلیغاتی اصفهان در دی‌ماه ۱۳۲۳ به پایان رسید و مقدمات انتخابات دوره دوم فراهم شد. وزارت تبلیغاتی و پیشه و هنر به اداره بازرگانان اصفهان نامه‌ای نوشته و از آنها خواسته تا مقدمات برگزاری انتخابات را فراهم کند.

در این نامه آمده است بر اساس قانون انتخابات اتاق‌های تبلیغاتی، باید انجمن نظارت بر انتخابات، مرکب از نمایندگان دادگستری و بانک ملی و شش نفر از معاریف بازرگانان محل، با ریاست فرماندار تشکیل شود و بر اجرای انتخابات نظارت کنند. آگهی انتخابات اتاق اصفهان و شرایط انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان به صورت آگهی در معرض دید بازرگانان قرار گرفت. بر اساس ماده نهم قانون اتاق‌های تبلیغاتی، انتخاب‌کنندگان باید در بر می داری شرایط ذیل باشند:
بازرگانان و شرکت‌ها و بنگاه‌های تبلیغاتی باید نام خود را در دفتر اسامی بازرگانان به تصویب رسانند؛ به تبلیغاتی اشتغال داشته‌ باشند؛ حاضر به قبول کارمندی اتاق تبلیغاتی حوزه انتخابیه خود بشوند؛ در حوزه مزبور، اقامت داشته و ورشکستگی به تقصیر و محکومیت به جنحه و جنایت نداشته باشند و تحت قیمومیت نیز نباشند.
انتخاب شوندگان نیز باید شرایط ذیل را داشته باشند: به کارمندی اتاق‌های تبلیغاتی انتخاب‌ شوند؛ تبعه کشورمان؛ سن کمتر از ۳۰ سال؛ مقیم حوزه اتاق تبلیغاتی که کاندیدای آن هستند،‌ بوده و محکومیت به جنحه و جنایت و ورشکستگی به تقصیر نداشته و حداقل مدت ۱۰ سال مشغول به تبلیغاتی باشند.
استانداری اصفهان تعدادی از آگهی‌های مربوط به انتخاب اتاق تبلیغاتی را به اداره شهربانی اصفهان ارسال می‌کند. اتاق تبلیغاتی اصفهان پیش از برگزاری انتخابات طی تلگرافی از وزارت تبلیغاتی می‌خواهد که به خاطر اهمیت اصفهان به لحاظ تجاری، صنعتی و اقتصادی و اینکه این شهر از شهرهای درجه اول کشور بوده، تعداد اعضای اتاق اصفهان را از ۱۲ به ۱۵ زیاد کنند. دولت مرکزی با افزایش اعضای اتاق اصفهان موافقت می‌کند و تعداد انتخاب‌شوندگان به ۱۵ نفر افزایش می‌یابد. آگهی‌های مربوط به انتخابات، از طریق شهربانی در نقاطی از شهر الصاق می‌شود.
طی مکاتباتی، کمیته برگزاری انتخابات اتاق تبلیغاتی تشکیل می‌شود. آقایان حقوقی، معاون استاندار از سوی استانداری، صدر شریعتمدار از سوی دادگستری و محمد شفیع‌زاده معاون بانک ملی به نمایندگانی از سوی بانک از اعضای کمیته نظارت بر انتخابات اتاق تبلیغاتی بودند. انتخابات در زمان تعیین‌شده به انجام رسانده شد و ۱۵ نفر از کاندیداها که در بر می داری اکثریت آرا بودند، انتخاب شدند: صفا امامی، رضا خواجویی، محمد کازرونی، سیدمحمد صدرالسادات، جمال امامی، عبدالرحیم محمودیه، زین‌العابدین امین، محمد هراتی، امین کازرونی، سیدجواد کسایی، علی طهرانی، سیدمحمد افضل، محمد شجران، عبدالعلی فیض، عباسعلی نجاتی.
پس از اعلام نتایج، تعدادی از تجار به نتایج آن اعتراض داشتند. علی همدانیان و قریشی، شکایت خود را به اتاق تبلیغاتی اصفهان تسلیم کردند. علی همدانیان از بی‌ترتیبی انتخابات و منظور نشدن ۵۳ رای که با عنوان همدانیان‌مطلق بوده، شکایت کرده است. این مورد برای اعتراض قریشی نیز مطرح شده که آرای مربوط به قرشی‌مطلق را به عنوان آرای او محسوب نکرده‌اند.
کمیته منتخب نظارت بر انتخابات به بررسی شکایات می‌پردازد و رای خود را مبنی بر وارد نبودن این اعتراض‌ها اعلام می‌کند. علاوه بر آن، مجموعه‌ مکاتباتی در خصوص این شکایات در بین مسوولان مبادله می‌شود. علاوه بر این شکایاتی نیز از سوی برخی از بازرگانان همچون احمد کرباسی، کاظم همدانیان، عبدالعلی جهرمی، احمد ریاضی، محمدتقی همدانیان، رحیم برکت، علی نوربخشی، رضا بدوی، علی وفادار، کریم نیلفروشان، عباس ستاری، نصرالله شیخ، مرتضی‌علی صاحبان، حسن همدانی، محمدرضا کرباسی و ابراهیم اولیا ارسال شده است.
این گروه بازرگانان «اعمال‌نظر بعضی مغرضین» را در انتخابات دخیل دانسته‌ و اتاق تبلیغاتی را «نقطه حساس اقتصادی و تجاری اصفهان» شناسایی می‌کنند و بر این اساس، از این‌رو خواهان تجدید انتخابات اتاق می‌شوند. از سوی دیگر، نامه‌ای به امضای ۱۸ نفر از بازرگانان به استانداری نوشته می‌شود و از شاکیان انتخابات نقد می‌شود و آنها را «معدودی مفسده‌جو» می‌نامند که منتخبین آنها نتوانسته‌اند آرای ضروری را به دست آورند.
طولانی شدن این‌گونه شکایات، حاکی از حساس بودن و اهمیت این انتخابات در نزد بازرگانان بود و در عین حال، تضادهای درونی آنان را نیز بازتاب می‌داد. در هر حال اتاق تبلیغاتی نظر انجمن نظارت بر انتخابات را تایید کرده و کلیه شکایات و اعتراضات را ناوارد و بی‌ربط آگاهی داشت. به هر ترتیب وزارت تبلیغاتی خواهان ارسال شکایت، نامه‌های رضایت از انتخابات و ارسال صورت‌جلسه‌های سوابق انتخابات شد.
پس از انجام انتخابات، در نخستین نشست اتاق تبلیغاتی در تاریخ نهم بهمن ۱۳۲۳، اعضای هیات‌رئیسه اتاق به شرح ذیل تعیین شدند: سیدجواد کسایی (رئیس)، زین‌العابدین امین (نایب‌رئیس)، عبدالعلی فیض و محمد هراتی (دبیر) و جمال امامی (خزانه‌دار).
تصویر و عکس شماره ۴ ⇩تصویر و عکس مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان
سید عبدالرحیم محمودیه سومین رئیس اتاق تجارت اصفهان

از آنجا که اعضای اتاق تبلیغاتی به عنوان نهادی دولتی و اعضای آن در زمره کارمندان دولت محسوب می‌شدند و در کلیه نامه‌ها نیز آنان را کارمندان اتاق تبلیغاتی می‌نامیدند، از این‌رو پس از برگزاری انتخابات، مساله بعدی تامین هزینه و حقوق کارمندان اتاق مطرح می‌شود و در این خصوص استانداری اصفهان با وزارت تبلیغاتی وارد مکاتبه می‌شود.

در کلکسیون نامه‌هایی که بین اتاق تبلیغاتی، استانداری اصفهان و وزارت تبلیغاتی مبادله می‌شود و مدت‌ها به طول می‌انجامد‌؛ مواردی مثل چاپخانه نقش‌جهان دیده می‌شود که برای چاپ آگهی‌های انتخابات خواهان تسویه‌حساب می‌شود و اتاق تبلیغاتی و استانداری نیز نامه‌هایی ارسال می‌کنند برای حواله‌ مبالغی که صرف کمیته نظارت بر انتخابات و حقوق کارکنان اتاق بوده و در مجموع تاخیر زیادی در پرداخت‌ها انجام می‌گیرد و مبالغ خواستی از سوی مرکز تایید نمی‌شود و وزارت تبلیغاتی هرگونه پرداخت را منوط به تسویه‌حساب‌های قبلی می‌داند.
در اصفهان نیز انتخابات دوره پنجم اتاق تبلیغاتی در نخستین ماه‌های سال ۱۳۳۴ به انجام رسانده شد و نشست آغازین آن با حضور فولادوند استاندار، کاظم شریفی فرماندار و نماینده اتاق تبلیغاتی تهران تشکیل شد و اعضای هیات‌مدیره اتاق نیز بدین شرح انتخاب شدند: زین‌العابدین امین (رئیس)، ابوالحسن قریشی (نایب‌رئیس اول)، جمال امامی‌اصفهانی (نایب‌رئیس دوم) و کاظم حمید و لغزش به سمت منشی.
اتاق تبلیغاتی اصفهان به منظور بررسی اوضاع اقتصادی کشور و پیش گیری از وضع بحرانی بازار و اتخاذ تدابیر ضروری برای بهبود بخشیدن به تبلیغاتی خارجی و داخلی کشور، پیشنهاد تشکیل کنفرانس روسای اتاق‌های بازرگانی‌ تهران و شهرستان‌ها را ارائه می‌کند تا هر چه زودتر در تهران به انجام رسانده شود.
اتاق اصفهان پیشنهاد می‌کند از طرف هر یک از اتاق‌های تبلیغاتی شهرستان‌ها دو نماینده به تهران اعزام شوند تا علاوه بر تبادل‌نظرهای کلی، نظریات خود را در رابطه با لوایح تازه مالیاتی ابراز کنند. اتاق تبلیغاتی بندر پهلوی از این پیشنهاد استقبال می‌کند.
در سال ۱۳۳۸ مجمع اتاق‌های تبلیغاتی، در تهران برگزار می‌شود. از سوی اتاق تبلیغاتی اصفهان، جمال امامی، حبیب‌الله کسائیان، محمد‌علی معین و کاظم امین در کنفرانس عالی بازرگانان در تهران شرکت کردند.
نمایندگان اتاق تبلیغاتی اصفهان بیان کردند که با بهره گیری از وام‌های صنعتی که دولت اعطا کرده،‌ کارخانه‌های بسیاری در اصفهان تاسیس یا گسترش یافته و پیشنهاد می‌شود از محل برگشت این وام‌ها برای کارخانه‌های بزرگ و کارگاه‌های صنعتی کوچولو، وام‌های مجددی انتخاب شود و اعتبارات بیشتری برای کشاورزان اصفهان تخصیص کشف کند.
از دیگر مواردی که اعضای اتاق اصفهان خواستار آن بودند، گسترش شبکه راه‌آهن راه‌های شوسه اصفهان و تامین اعتبار ضروری برای ساختمان اتاق تبلیغاتی اصفهان بود. آنها همچنین تقاضا کردند دومین کنفرانس عالی بازرگانان در اصفهان به انجام رسانده شود.
جمال‌الدین امامی نایب‌رئیس اتاق تبلیغاتی اصفهان در سال ۱۳۴۱ تاکید کرد تقویت صادرات نه‌تنها به صدور پشم و پنبه و کتیرا و فرش مدد می‌کند بلکه صادرات تازه و کارخانه‌های تازه ایجاد می‌شود؛ کارگران بیشتری به کار مشغول شده و کشت محصولات صادرات نیز افزایش بیشتری می‌یابد.
مراسم افتتاح دوره هشتم اتاق تبلیغاتی با حضور استاندار اصفهان و عده‌ای از روسای اداره‌ها، بانک‌ها و مدیران کارخانه‌ها در محل اتاق تبلیغاتی اصفهان به انجام رسانده شد. اسامی اعضای اتاق تبلیغاتی اصفهان بدین شرح اعلام شد: ابوالحسن قریشی، محمد شیخ‌زاده‌هراتی، جمال امامی، حاج‌زین‌العابدین امین، کاظم امین، محمدعلی مهین، محمدجعفر کازرونی، میرزاحسن کوپایی، محمود فیض، میرزاحسن بنکدارپور، حسین همدانیان، حسن تهرانی، محمد کازرونیان، محمدرضا خواجویی و عبدالحسین دهدشتی؛ و رئیس سابق اتاق حاج‌زین‌العابدین امین نیز دو بار به ریاست اتاق انتخاب شد.
تصویر و عکس شماره ۵ ⇩تصویر و عکس مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان
سید جواد کسایی چهارمین رئیس اتاق تبلیغاتی اصفهان

در این نشست، گزارشی از فعالیت‌های سه سال اخیر اتاق تبلیغاتی اصفهان از ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۳ داده شد. کاظم امین این گزارش را به این شکل مطرح کرد که در این سه سال از لحاظ اقتصادی و تبلیغاتی، کشور با بحران‌هایی مواجه بوده و اتاق تبلیغاتی کوشیده به وظایف خود عمل کند. رسیدگی به امور بازرگانان و منتقل کردن پیشنهاد‌های آنها به مقامات کشور از زمره این فعالیت‌ها بود. توصیه هایی که از سوی اتاق اصفهان به مقامات کشور داده شد در خصوص موارد ذیل بود:

حمل و نقل، آسفالت راه اصفهان و ایجاد راه تازه خوزستان و اصفهان، اتصال راه‌آهن سراسری کشور به اصفهان و امتداد آن به جنوب، لوله‌کشی آب و فاضلاب، برقراری یک وسیله مخابراتی با سرعت، توسعه سدها برای تامین آب زمین‌های کشاورزی و صنایع، اصلاح و تعدیل قانون مالیات بر درآمد به منظور تشویق مردم به تشکیل شرکت‌ها و حمایت از صنایع و پیش گیری از تعطیلی کارخانه‌ها.
در ۳۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۵ دومین کنفرانس عالی تبلیغاتی در اصفهان به انجام رسانده شد. نخست‌وزیر هویدا، وزیر اقتصاد، تعدادی دیگر از وزرا، روسای مجلس و بانک مرکزی، از مقام‌های دولتی بودند که برای شرکت در این کنفرانس وارد اصفهان شدند. بنکدارپور عضو اتاق تبلیغاتی تهران، به سمت دبیر کل کنفرانس انتخاب شد و محمد خسروشاهی در اجلاسیه اول، نطقی در زمینه تبلیغاتی و موفقیت و معضلات بازرگانان بیان کرد.
جعفر اخوان نایب‌رئیس اتاق صنایع و معادن و علی‌اکبر محلوجی از زمره سخنرانان این انجمن بودند. این کنفرانس با صدور قطعنامه‌ای به پایان رسید. در آبان ۱۳۴۶، محمدرضاشاه از نمایشگاه کالای صنعتی در اصفهان دیدار کرد. حسین همدانیان رئیس اتاق صنایع اصفهان و مدیر کارخانه‌های شهناز و صنایع پشم و نیز سیمان اصفهان در خصوص توسعه و گسترش این صنایع توضیحاتی داد.
در همین ماه انتخابات دوره نهم اتاق تبلیغاتی اصفهان انجام شد و در گزارشی که از این انتخابات انتشار داده شده آمده است که برخلاف گذشته، اعضای تازه به عضویت اتاق انتخاب شدند؛ از جمله دو نفر از روسای بانک‌ها و تعدادی از صاحبان صنایع و یک مهندس معدن از زمره این افراد بودند.
بازرگانان اصفهان امید داشتند با تغییراتی که در اعضای اتاق تبلیغاتی صورت پذیرفته است، همکاری‌های خوب تری بین بازرگانان و صاحبان صنایع و بانک‌ها به ثمر رسد. سلطان‌مراد بختیار رئیس‌ هیات‌مدیره کارخانه قند و عضو تازه اتاق تبلیغاتی، با توجه به شرایط صنعتی و تبلیغاتی اصفهان به عملکرد اتاق‌های تبلیغاتی پیشین در اصفهان نقد کرد و امید داشت با مدد اعضای تازه، اتاق گام‌های نقش می داری بردارد.
اسامی اعضای این دوره اتاق تبلیغاتی اصفهان بدین شرح اعلام شد: زین‌العابدین امین (بازرگان)، حسین همدانیان (رئیس اتاق صنایع)، محمدجعفر کازرونی (مدیر کارخانه وطن)، جمال امامی (بازرگان)، حاج‌ محمدعلی‌معین امین (مدیر کارخانه روغن‌نباتی ناز)، کاظم امین (بازرگان)، محمود فیض (بازرگان)، ابوالحسن قریشی (بازرگان)، محمد کازرونیان (بازرگان)؛ اسامی اعضای تازه نیز به شرح ذیل بود: سلطان‌مراد بختیار (مدیر کارخانه قند اصفهان)، حسامی‌زاده (رئیس بانک ملی شعبه اصفهان)، مهندس فتحی (مدیر شرکت معدن سرب باما)، رئوفی (رئیس بانک کشاورزی)، مهندس فضل‌الله رهنما (مدیر شرکت پلار)، جواد فرصت (مدیر کارخانه سیمین).
در فروردین ماه ۱۳۴۷ همایونفر، استاندار اصفهان به ریاست افتخاری کمیته اتاق صنایع اصفهان برگزیده شد و مقرر شد جلسه‌های کمیته، هر ماه یک‌بار به انجام رسانده شود. در برخی از این جلسه‌ها در خصوص دلیل توقف فعالیت پاره‌ای از کارخانه‌های اصفهان که تحت نظارت و اداره هیات حمایت صنعتی قرار گرفته بودند، مقرر شد کمیته اتاق صنایع به توقف کارخانه وطن اصفهان رسیدگی کند و پس از بررسی و مطالعه، نقشی ارائه دهد تا در نحوه اداره این واحدهای صنعتی تغییراتی صورت گیرد.

بر اساس قانون تازه تشکیل اتاق‌های تبلیغاتی و صنایع و معادن، سلطان‌مراد بختیار به عنوان رئیس و کاظم امین به عنوان نایب‌رئیس و کاظم امین به عنوان خزانه‌دار انتخاب شدند. رئیس اتاق تبلیغاتی و صنایع و معادن چند ماه پس از برگزیده شدن به این سمت، به نمایندگی از سوی بازرگانان و اصناف به ضرایب مالیاتی اداره مالیات اعتراض کرد:

«عده‌ای مالیات اسم و رسم خود را می‌دهند و افرادی که بایستی مالیات بدهند، مورد شناخت دستگاه‌های مالیاتی نیستند.»
وی به رفتار ماموران دارایی با مودیان مالیاتی اعتراض داشت. بر اثر اقدامات او معاون وزارت دارایی به همراه گروهی برای مذاکره با معترضان وارد اصفهان شدند. آرای ضدونقیض کمیسیون مالیاتی، ضرایب مالیاتی و غیرعادلانه، از مواردی بود که مطرح شد. همچنین گفته شد برای وصول مالیات‌های بزرگ باید نظر مشورتی اتاق نیز جلب شود. در پایان گفت‌و‌گوها معاون وزیر دارایی اعلام کرد هر اشکالی که موجود بود از طریق اتاق به تهران ارائه شود. برای کاهش فاصله موجود بین اتاق‌ها و مسوولان دارایی اقداماتی به عمل آید و کمیته‌ای به منظور همکاری اتاق و دارایی تشکیل شود.
اتاق تبلیغاتی و صنایع و معادن اصفهان به طور مجلسی اولین دوره خود را در نخستین ماه سال ۱۳۵۰ آغاز کرد. در نشست آغازین اتاق، کیانپور استاندار اصفهان، معتمدی رئیس دانشگاه اصفهان، نجفی مدیرکل اقتصاد استان و کلیه اعضای اتاق، حاضر بودند. در این نشست، استاندار بر نکاتی تاکید کرد از جمله اینکه اتاق باید دو جنبه علمی و عملی را با هم داشته باشد.
از آنجا که سیاست اقتصادی کشور بر اساس فعالیت آزاد و ارشادی پایه‌گذاری شده و اصفهان را منچستر کشورمان لقب داده‌اند، باید این شهر در عمل نیز این مفهوم را ثابت کند. اتاق اصفهان باید با مورد استفاده قرار دادن مشاوران و متخصصان و بر اساس آمار و تحقیق، منبع الهام و بیان نظر در امور جمعی شود. همچنین اتاق با همکاری دانشگاه به تاسیس کلاس‌های مدیریت و انتشار بولتن اقتصادی اقدام کند.
او در ادامه اتاق را الهام‌بخش و ارشادکننده سیاست‌های اقتصادی آگاهی داشت و اعلام کرد تلاش‌هایی نیز برای کسب اختیارات بیشتر استان‌ها و نبود تمرکز همه فعالیت‌ها در مرکز صورت گرفته است. سلطان‌مراد بختیاری رئیس اتاق نیز در سخنانش به برنامه‌های اتاق، تشکیل کلاس‌های کارآموزی حین کار برای کارگران، تاسیس کلاس‌های مدیریت برای صاحبان صنایع و پایه‌ریزی تشکیل هیات‌های تحقیقی اقتصادی با همکاری دانشگاه اصفهان اشاره کرد.
تصویر و عکس شماره ۶ ⇩تصویر و عکس مروری بر تاریخچه تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان
همچنین اعضای تازه اتاق تبلیغاتی و صنایع و معادن اصفهان بدین شرح اعلام شد: سلطان‌مراد بختیاری (رئیس)، محمدعلی‌معین امین (نایب‌رئیس)، مهدی‌قلی فتحی (نایب‌رئیس)، جواد فرصت (خزانه‌دار)، محمد کازرونیان (دبیر)، حسین همدانیان، رضا محتشمی، کاظم امین، محمود فیض، جمال امامی، احمد صیرفیان، جعفر کازرونی، محمد کسائیان، عبدالحسین ملک.
نشست هیات نمایندگان اتاق تبلیغاتی و صنایع و معادن کشورمان -شعبه اصفهان- به ریاست معین امین و با حضور رضا نجفی مدیرکل اقتصاد و رضا فاطمی رئیس بانک ملی شعبه اصفهان و اعضای هیات نمایندگان اتاق به منظور مدد به سیل‌زدگان بنگلادش تشکیل و مقرر شد وجوه جمع‌آوری‌شده در حساب شخصی واریز و سپس به مرکز ارسال شود.
در بهمن ۱۳۵۳ به دنبال انتخاب هیات‌های نمایندگان شعبه‌های بیست‌گانه اتاق کشورمان اعضای هیات‌رئیسه اتاق اصفهان بدین شرح اعلام شد: محمدعلی‌معین امین (رئیس و نماینده شعبه اصفهان در اتاق کشورمان)، مهدی‌قلی فتحی (نایب‌رئیس)، جواد فرصت (نایب‌رئیس)، سیدمحمد کازرونیان (خزانه‌دار) و کاظم امین (دبیر).
دومین دوره اتاق کشورمان شعبه اصفهان با حضور اکبرزاده استاندار اصفهان، محمدعلی‌معین امین رئیس اتاق اصفهان و طاهر ضیایی رئیس اتاق کشورمان گشایش یافت. در این نشست گزارش مالی و اقدامات نخستین دوره اتاق اصفهان مطرح شد. در یکی از جلسه‌های هفتگی اتاق اصفهان اطراف مساله تعدیل قیمت‌ها و کاهش نرخ‌ها مطالبی عنوان شد. هیات سه‌نفری به ریاست دکتر ممتاز از وزارت تبلیغاتی به اصفهان وارد شدند و در جلسه‌ای که در اتاق تشکیل شد درباره دلیل افزایش قیمت‌ها و نحوه جلو‌گیری از آن و معضلات موجود مذاکراتی به عمل آمد.
همچنین درباره قانون گسترش مالکیت واحدهای تولیدی و صنعتی مذاکره و مقرر شد به منظور مبارزه با گران‌فروشی صاحبان صنایع بهای فرآورده‌های کارخانه‌های خود را از قیمت عمده‌فروشی ۱۰ درصد کم کنند و فهرست قیمت‌ها تهیه و به دبیرخانه اتاق اصفهان ارسال شود.
در بهمن ۱۳۵۶، محل تازه اتاق اصفهان طی مهمانی ای با حضور امین وزیر صنایع و معادن، خسرو‌شاهی وزیر تبلیغاتی، اکبرزاده استاندار اصفهان، مدیران اداره‌های دولتی و اعضای هیات‌مدیره اصفهان افتتاح شد. رئیس اتاق اصفهان این شهر را از بزرگ‌ترین مراکز گردشگری و تبلیغاتی قلمداد کرد و جذب سرمایه‌ها به کار‌های تولیدی را در گرو تحول دائمی مقررات آگاهی داشت.
همچنین لزوم معافیت‌های مالیاتی شرکت‌ها تا ۱۰ درصد کاهش ضریب آن در شهرستان‌ها و پیش گیری از تمرکز امور در تهران مطرح شد. وزیر اقتصاد امکان اصلاح قانون مالیات بر درآمد را ممکن آگاهی داشت و اینکه در کمیسیونی در تهران به بررسی آن توجه خواهند کرد و حتی رئیس اتاق اصفهان ارائه داد قانون مالیات بر درآمد با رعایت نظرها و پیشنهادهای اتاق اصلاح شود.

*******************

تهیه شده توسط: بيژن د.

موفقیت و شادکامی در بخش خانه و خانواده سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

شب رحلت هم از بستر روم در قصر حورالعين
««« »»»
اگر در وقت جان دادن تو باشی شمع بالينم

شناخت تاریخ مختصر تجارت اصفهان؛ منچستر کشورمان ایران (۶ عکس)

TT / 417 — TP / 8%

با دیگران به اشتراک بگذارید

[ منبع این خبر سایت سرزه می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال