رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند (۴ عکس)


با دیگران به اشتراک بگذارید

رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند

سال هاست که تعداد مقالات علمی و روند افزایشی آن از سوی مسئولان مختلف به عنوان ملاک و معیاری برای سنجش رشد و شتاب علمی ایران انتخاب شده است و همین آمار و ارقام، به عنوان سند افتخاری برای کشور در شعارهای مقامات مختلف بهره گرفته میشود.
مجله رو به رو – روح الله رضایی: سال هاست که تعداد مقالات علمی و روند افزایشی آن از سوی مسئولان مختلف به عنوان ملاک و معیاری برای سنجش رشد و شتاب علمی ایران انتخاب شده است و همین آمار و ارقام، به عنوان سند افتخاری برای کشور در شعارهای مقامات مختلف استفاده می شود اما در بسیاری از کشورهای دنیا، به مخصوص کشورهای توسعه یافته، چیزی به نام تعداد مقالات علمی از سوی یک استاد و محقق پذیرفته نیست و اگه هم پذیرفته شود، کافی نیست؛ چرا که در واقع آنچه در آنجا اهمیت دارد و ملاک عمل قرار می گیرد، انتشار مقالات علمی انتشار داده شده در مجلات علمی معتبر، تعداد مراجعات، استنادات دیگر محققان دنیا و ضریب تاثیر یا همان «ایمپکت فکتور» است و این یعنی همان رشد علمی که در دیگر کشورهای دنیا به غیر از ایران در مؤسسه توجه قرار می گیرد اما در ایران هر استاد و پژوهشگری که تعداد مقالات «آی اس آی» بیشتری داشته باشد، زودتر ترفیع می گیرد و بیشتر به آن پرداخته میشود، حالا می خواهد این مقاله در نشریه ای معتبر باشد یا مجله ای علمی – پژوهشی.

البته به نقل کرده دکتر سعید سهراب پور، قائم مقام بنیاد ملی نخبگان، در ایران با وجود تعداد بسیار زیاد مجلات علمی – پژوهشی، فقط یک مجله به نام «ساینتیکا ایرانیکا» در میان مجلات علمی معتبر و سطح یک دنیا قرار دارد و در میان خیل عظیم محققان ایرانی که تعداد زیادی مقاله علمی انتشار داده اند، در دهه های اخیر فقط دو نفر قادر بوده اند مقاله خود را در مجله علمی معتبری مانند «نیچر» منتشر کنند.

تصویر و عکس شماره ۱ ⇩
تصویر و عکس رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند

سهراب پور که ۱۲ سال از ۱۲ مرداد ماه سال ۱۳۷۶ به توصیه اعضای هیات علمی دانشگاه و با حکم وزیر علوم به ریاست دانشگاه صنعتی شریف انتخاب شد و تا ۲۶ مرداد ماه ۱۳۸۹ در این سمت فعالیت داشت، بعد از آن به بنیاد ملی نخبگان رفت و در سمت قائم مقامی باقی ماند، معتقد است: «نباید فقط با هدف حرکت در مرز دانش روی تحقیقات و مقالات علمی به صورت صرفا تئوری تمرکز کرد؛ چرا که تحقیقات کاربردی از اهمیت بالایی برخوردار است و نیازمندی های مردمان با آن مرتفع می شود و در واقع یک دانشگاه خوب نه فقط مقالات علمی برای حرکت در مرز دانش و عقب نیفتادن از دنیا بلکه تحقیقات کاربردی را هم نکته توجه میگذارد؛ چرا که همه آنچه امروز مردمان از آن بهره میگیرند، محصول تکنولوژی و به واژه دیگر تحقیقات کاربردی است.»

در سال های اخیر مانور زیادی روی رشد علمی کشور به واسطه تولید مقالات می شود. آیا تولید کمّی مقالات، صرفا قادر هست بیانگر رشد علمی باشد یا پارامترهایدیگری نیز باید مد نظر قرار گیرد؟

– گرچه تولید مقالات از نظر کمّی هم معیاری برای سنجش رشد علمی کشور به حساب مییاید، اما تعداد مقالات به تنهایی اهمیت ندارد؛ چرا که امکان می دارد محققی ۲۰ مقاله داده باشد که به کاری نیاید اما محقق دیگری پنج مقاله تولید کرده باشد که در بر می داری اعتبار بالایی باشد و در مجلات معتبر علمی انتشار داده شده باشد؛ بنابراین تولید و انتشار مقاله علمی، تعریف و ارزشیابی آن، معیارها و پارامترهای گوناگونی دارد که می توان به انتشار آن در مجله های معتبر و تعداد مراجعات آن اشاره کرد.

در این زمینه کانون ای بین المللی تاسیس شده است که مجلات علمی دنیا را از حیث اعتبار علمی در معیارهای گوناگونی مانند مراجعات علمی ارزیابی می کند و آنها را در رده بندی سطح یک، سطح دو و … میگذارد و در ایران با تعداد زیاد نشریات علمی، فقط یک مجله علمی به نام «ساینتیکا ایرانیکا» در رتبه نشریات خوب تر، یعنی همان سطح یک قرار گرفته است! گرچه نشریات سطح دو هم بد نیست؛ اما مجله ای که در رتبه سطح یک قرار می گیرد از اعتبار مخصوص ای برخوردار است.

گرچه وزارت علوم، تحقیقات و تکنولوژی در نامه ای حداقل امتیاز برای ارتقای استادان را داشتن مقاله «آی اس آی» و «آی اس سی» در نظر گرفته است اما دانشگاه های خوب و خوب تر، سختگیری بسیار بیشتری در این زمینه می کنند و به عنوان مثال به مکان توجه صرف به تعداد مقاله علمی «آی اس آی» یا «آی اس سی»، مسائل دیگری مانند اعتبار نشریه و مجله انتشار دهنده مقاله علمی استاد و تعداد مراجعات آن را نیز انتخاب میکنند. البته پایگاه استنادی دنیا اسلام یا همان «آی اس سی» با هدف تحت پوشش گذاشتن همه کشورهای اسلامی تشکیل شد اما آن طور که مد نظر بود پیشرفت نکرد و اعتباری که برای این پایگاه علمی تصور می شد حاصل نشد.

در واقع رشد علمی به معنای علم خالص با همان مقالات علمی سنجیده می شود که البته معیارهای گوناگونی نیز دارد؛ اما رشد علمی صرف در حوزه هایی مانند فنی و مهندسی، علوم پایه و صنایعی مانند کشاورزی مد نظر نیست و اینجاست که تکنولوژی هم معنا مییابد.

تکنولوژی یا همان کاربرد در علوم را قادر هستیم به دو دسته تقسیم کنیم؛ علوم بیسیک و پایه مانند ریاضیات محض یا فیزیک تئوری که شاید در وقتی که تحقیق انجام می شود، کاربرد نداشته باشد اما در سال های بعد قادر هست کاربرد یابد که باید به آن دقت داشت و در واقع یک دانشگاه خوب هم در مرز دانش حرکت می کند تا از دنیا عقب نماند و هم در علوم کاربردی پیشرفت می کند تا در حل معضلات و نیازمندی های کشور نقش داشته باشد؛ چرا که تحقیق و علم در حوزه کاربردی قادر هست در پاسخ گفتن به نیازهای مردمان نقش اهمیتی می داری داشته باشد و در واقع همه آنچه مردمان در دنیا از آن بهره میگیرند آثار و محصول تحقیقات کاربردی است.

تصویر و عکس شماره ۲ ⇩تصویر و عکس رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند

چرا پایان نامه ها و مقالات علمی در ایران کمتر کاربردی می شوند؟ برخی از شخصیت های علمی و آکادمیک معتقدند صنعت به محققان بها نمی دهد و برخی از صنایع معتقدند هنوز دانشگاه ها به مرحله ای نرسیده اند که بتوانند در صنعت ایفای نقش کنند. نظر شما در این زمینه چه چیزی است؟

– اشکال صنعت این است که در ایران صنایع عمدتا دولتی است و با وجود اینکه همه می گویند باید به بخش خصوصی دقت داشت و اصل ۴۴ قانون اساسی را اجرا کرد؛ اما این مسئله فقط در حد حرف و شعار باقی مانده است و اگه خصوصی سازی مطرح می شود، موسسات نیمه دولتی می آیند و با سرمایه گذاری هنگفت آن را انجام می دهند و راهی برای ورود بخش خصوصی نمی ماند؛ در حالی که صنعت قرار می داری یعنی صنعت خصوصی که به عنوان مثال می توان به شرکت زیمنس در آلمان و شرکت فیلیپس در هلند اشاره کرد که به عنوان یک صنعت کاملا خصوصی به عنوان افتخار ملی این کشورها از آنها یاد می شود؛ اما اگه تحقیقات در ایران چندان قادر نیستند جنبه کاربردی یابند، به این دلیل است که صنعت در ایران هنوز گرفتار این مسئله است و بخش خصوصی در ایران بسیار نوپاست.

این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته دنیا صنایع خود به دانشگاه ها می آیند و با سرمایه گذاری گزاف از دانشگاه خواست می کنند تا تحقیقات مد نظر آنها را انجام دهند اما در ایران خبری از این مسئله نیست. اینکه می گویند دانشگاه ها نمی توانند در حل مسائل صنایع سهیم باشند، باید از آنها سؤال کرد کدام دانشگاه مد نظر آنهاست؟ وقتی در کشور ۵۰۰ دانشگاه داریم که بسیاری از آنها کیفیت ضروری را ندارند، چنین مطرح می شود؛ امان دانشگاه های خوب بسیاری نیز وجود دارند که کارهای بزرگی به انجام رسانده اند که متاسفانه کسی از آنها اطلاع ندارد و به عنوان مثال می توان به تونل کندوان اشاره کرد که در زمان رضا شاه ساخته شده بود که به خاطر یکطرفه بودن در طول سال به صورت ساعتی از آن بهره گرفته میشد که بعد از انقلاب بر آن شده شد که این تونل که بسیار هم فرسوده شده بود، نو سازی و تعریض شود اما مشکل اینجا بود که به خاطر فرسوده شدن، هر قدر تلاش کردن تا آن را تعریض کنند، این تونل فرو می ریخت که در نهایت به سراغ خارجی ها رفتند و آنها پول های گزافی برای انجام این پروژه خواستند و در نهایت این دانشگاه صنعتی شریف بود که با بودجه بسیار اندک، تونل کندوان را به نحو احسن نو سازی کرد و امروزه می بینید که از این تونل به صورت دو طرفه و خوب تر از گذشته بهره گرفته میشود یا در پروژه های دیگر مانند ناو جماران بیشتر کار و تحقیقات آن بر دوش دانشگاه های خوب ایران بود.

البته دانشگاه ها نیز باید به این مسئله بیشتر دقت دارند که کارهای آزمایشگاهی و پروژه های عملی بیشتری به انجام رسانند و در واقع خود دانشجو باید به آزمایشگاه بیشتر تردد کند و بیشتر درگیر انجام فعالیت های علمی پروژه تحقیقاتی اش شود.

معضلات در دانشگاه ها بسیار است اما باید به دانشگاه ها بیشتر پرداخته شود و بودجه تجهیزاتی که تاکنون به آنها به خوبی داده نشده، افزایش یابد؛ چرا که سرمایه گذاری در دانشگاه ها یک سرمایه گذاری لوکس و فانتزی نیست و اگه به دانشگاه ها، به مخصوص دانشگاه های خوب تر، توجه بیشتری شود جواب می دهد اما متاسفانه تعلیم عالی در سال های اخیر رشد بی رویه و بی حساب و کتابی داشته که شاهد مدعای آن صندلی های خالی بسیار زیاد آنهاست و وزارت علوم نیز در این میان مانند یک خانواده است که با فرزندهای بسیار زیاد نمی تواند به خوبی از پس حمایت آنها بر آید و این می شود که وزارت علوم حتی نمی تواند به دانشگاه های خوب خود بیشتر دقت دارد.

با این امکانات کم و خرج نکردن در زمینه تجهیزات و پژوهش و با وجود اینکه بودجه پژوهش وقتی از یک درصد قرار بود به سه درصد افزایش یابد و مقام معظم رهبری اعلام کردند که باید تا چهار درصد افزایش یابد تا سال گذشته حدود نیم درصد بود و امسال مقرر شده آن را به یک درصد زیاد کنند و این در حالی است که پیشرفت های بسیار گیراای در حوزه های مختلف علمی از جمله سلول های بنیادی، نانوتکنولوژی و … به دست آمده که می توان گفت دانشگاه ها با دست خالی شاهکار کرده اند و اعجاز به انجام رسانده اند.

گرچه دانشگاه ها از ابتدای انقلاب تاکنون در حوزه تعلیم و پژوهش فعالیت کرده اند و حدود ۱۵ سال است که در حوزه کارآفرینی مشغول شده اند؛ اما باید بیشتر به این حوزه دقت داشت و حالا که در اول راه کارآفرینی و اشتغال قرار داریم، باید با بها دادن بیشتر به بخش خصوصی بتوانیم شرکت های موفقِ افتتاح شده را تقویت کنیم.

معاونت علمی و تکنولوژی ریاست جمهوری و وزارت علوم، همه نگرانی خود را روی حمایت از شرکت های دانش بنیان متمرکز کرده اند که در این راستا شرکت های دانش بنیان کوچولو بعد از سه سال استقرار در مرکز رشد می توانند در صورت لزوم مستقل شوند و روی پای خود بایستند و بعد از آن نیز در پارک های علم و تکنولوژی هم فضا در اختیار آنها قرار می گیرد و معاونت علمی و تکنولوژی ریاست جمهوری حمایت های بسیاری برای این شرکت ها از تسهیلات تا معافیت های مالیاتی و مشوق های صادراتی در نظر گرفته است.

تصویر و عکس شماره ۳ ⇩تصویر و عکس رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند

پایه گذاری انتخاب کردن جایزه برای نگاشتن مقاله در دوره اصلاحات صورت گرفت. به نظر شما این کار درستی برای افزایش تعداد مقالات است؟

– افزایش تعداد مقالات علمی به شرط افزایش کیفیت و موثری آنها ارزش دارد؛ برای مثال ۱۵ سال پیش من در دانشگاه صنعتی شریف اعلام کردم صرف انتشار مقالات علمی اهمیت ندارد و هر کسی بتواند مقاله اش را در نشریه نیچر که از اعتبار بالایی در دنیا به همراه نشریه دیگری به نام ساینس دارد چاپ کند، جایزه ۲۰ میلیون تومانی میگیرد اما با وجود انتخاب کردن این مشوق هیچ کس قادر نبود مقاله علمی اش را در نیچر به چاپ برساند و در واقع می توان گفت در دهه های اخیر در ایران با انتشار این حجم از مقالات علمی متعدد، فقط دو مقاله محققان ایرانی در نیچر به چاپ رسیده است.

در دولت گذشته برخی در زمان تحریم ها تصور می کردند که دیگر نباید مقالات علمی را به نشریات و مجلات معتبر دنیا برای چاپ بدهند و به مکان آن مقالات خود را در پایگاه های علمی داخلی منتشر کنند؛ از نظر شما این رویکرد درست است؟

– در همین زمان نیز اعلام کردم که باید با علم دنیا در ارتباط بود و اگه بین خودمان با دنیا در این زمینه دیوار بکشیم، عقب می مانیم. سال ها پیش یکی از استادان که فارغ التحصیل «ام آی تی» بود، به ایران آمد و هدایت موشک را در ایران تولید کرد؛ همیشه این استاد را مثال می زدم و نقل میکردم اگه با دنیا مرتبط باشیم قادر هستیم از این دستاوردها بیشتر بهره ببریم که البته باید در این ارتباط حواس مان جمع باشد تا از جاسوسی و حقه بازی آنها نیز در امان بمانیم. البته مقام معظم رهبری در سیاست های کلی خود ارتباطات بین المللی را نیز اعلام کرده اند.

بسیاری از پایان نامه ها یا نسخه عمده ترجمه شده یا کپی شده مقالات خارجی است. برای پیش گیری از تقلب در انتشار مقالات چه باید کرد؟

– همه این مسائل به استادان راهنما بر می گردد چرا که اگه استاد راهنما سرش به تنش بیارزد، به هیچ وجه اجازه انجام چنین کاری را به دانشجو نمی دهد و از همان ابتدا با دقت در جریان چونگی و مراحل پیشرفت دانشجو در پ روژه تحقیقاتی اش قرار می گیرد؛ اما اگه استادی بی توجهی کند و برایش اهمیت نداشته باشد، دانشجو به آسانی قادر هست به موسساتی که هم اکنون افتتاح شده برود و تحقیقش را از آنجا گیرد.

برخلاف افزایش تعداد مقالات تولید شده، استناد و رجوع به مقالات ایرانی بسیار پایین است که نشان از پایین بودن کیفیت مقالات دارد. به نظر شما چه کاری باید در این زمینه انجام داد؟

– رحلت کرده چنین فرایندی موجود بود و تعداد مقالات افزایش یافته بود که کشوری مانند چین نیز در همین مرحله واقع بود اما در ادامه استناد به مقالات ایرانی نیز افزایش درخور توجهی پیدا کرد که آمار آن در پایگاه های علمی بین المللی وجود دارد؛ اما اگه در شرایطی تعداد مقالات علمی در کشوری افزایش یابد و استناد به این مقالات تحولی پیدا نکند، نشان از پایین بودن کیفیت و درجه علمی آنها دارد.

آیا قرار دادن مقاله به عنوان یکی از شروط ورود به مقاطع تحصیلی بالاتر کار درستی است یا باید مسائل و معیارهای دیگری را نیز مد نظر قرار داد؟

– انتخاب کردن صر فتعداد مقالات برای ارتقای استادان درست نیست و در بنیاد ملی نخبگان نیز دقیقا ارزیابی می شود تا ببینیم مقالات چاپ شده یک استاد در کجا انتشار داده شده و تعداد مراجعات و به اصطلاح ایمپکت فکتور آن چندین است؛ برای مثال وقتی به من نقل کردند که دانشجوی ارشدی ۲۰ مقاله علمی منتشر کرده است که به صراحت اعلام کردم این تعداد مقاله برای یک دانشجو مشکوک است و باید دقیق تر چک شود؛ چرا که یک دانشجوی ارشد نهایتا در دوره تحصیلش سه یا چهار مقاله علمی قادر هست انتشار دهد و اگه بیشتر از این باشد، باید به آن شک کرد. شاید از همین موسسات تقلبی بهره گرفته است.

تصویر و عکس شماره ۴ ⇩تصویر و عکس رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند

گرچه در سال های اخیر آمار رشد علمی و مقالات انتشار داده شده ایران در پایگاه های بین المللی «آی اس سی» و اسکوپوس پیشرفت عالی ای داشته؛ به گونه ای که بر اساس آخرین آمار در منطقه ایران در پایگاه «آی اس سی» بعد از کشور ترکیه رتبه دوم را کسب کرده و در پایگاه اسکوپوس رتبه اول را از نظر مقالات علمی دارد که بنابراین می توان تصور کرد رسیدن به جایگاه قرار می داری ایران در رشد علمی و در رتبه نخست منطقه دور از دسترس نیست اما برخی کشورها مانند عربستان سرمایه گذاری های هنگفتی در این زمینه به انجام میرسانند و حتی در زیاد کردن تعداد مقالات علمی شان تقلب می کنند؛ چرا که به عنوان مثال عربستان با دانشگاه ها و استادان برجسته دنیا در ایالات متحده و اروپا قرارداد امضا می کند و با پول های هنگفت از آنها می خواهد یک هفته تا ۱۰ روز در دانشگاه عربستان حضور یابند و مقالات علمی شان را به نام این دانشگاه تصویب بکنند؛ در حالی که این استادان در دانشگاه های معتبر دنیا مانند استنفورد تدریس می کنند و از آنجا که دانشگاه های معتبری مانند استنفورد آنقدر مقالات شان زیاد و کیفی است، برای شان اهمیتی ندارد که استادان شان مقالات شان را به نام چه دانشگاهی به تصویب رسانند؛ دانشگاه عربستان نیز با آن قرارداد به آسانی قادر هست با این استادان همکاری مشترک داشته باشد و مقالات آنها به نام عربستان به تصویب رسانده شود.

گرچه کشوری مانند سنگاپور با استادان معتبر دنیا قراردادهای بلندمدت امضا می کند و استاد دانشگاه مد نظر نیز با حقوق و بودجه تحقیقاتی هنگفت مواجه می شود که همین عامل باعث می شود تا انگیزه یابد و سال ها در آن دانشگاه بماند ولی در ایران بودجه تحقیقاتی و پژوهشی زیادی داده نمی شود و استادان از حقوق بالایی برخوردار نیستند و برای مثال می توان گفت که یک استاد دانشگاه که مدرک دکترای خود را از دانشگاه های معتبری مانند «ام آی تی» گرفته باشد، در دانشگاه صنعتی شریف نهایتا حقوق ماهیانه حدود سه میلیون تومانی میگیرد که البته در زمان دولت اصلاحات تغییراتی پیدا کرد؛ اما بعد از آن همین وضعیت ادامه یافت و پیشرفتی در این زمینه حاصل نشد و در این شرایط انتظار داریم تا استادان معتبر ایرانی و خارجی به ایران بیایند و به رشد علمی کشور یاری رسانند که امکان پذیر نیست اما همیشه باید امیدوار بود و در چنین شرایطی نیز حق نداریم ناامید شویم؛ چرا که هم اکنون نیز دانشگاه های ما با بودجه کم، اعجاز خلق کرده اند.

–نظرات شما مايه دلگرمى ماست–

نگارنده: آريامنش ح.

مهارت های زندگی در بخش خانه و خانواده سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

هر مرغ فکر کز سر شاخ سخن بجست
««« »»»
بازش ز طره تو به مضراب می‌زدم

رشد علمی خیالی ما و مقالاتی که اعتباری ندارند (۴ عکس)

TT / 325 — TP / 10%

با دیگران به اشتراک بگذارید

[ منبع این خبر سایت سرزه می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال