رییس دبیرخانه خیرین وزارت علوم، تحقیقات و تکنولوژی: وقف علمی، توسط فراموشی سپرده شده است (۲ عکس)


با دیگران به اشتراک بگذارید

رییس دبیرخانه خیرین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری: وقف علمی، به دست فراموشی سپرده شده است

تصویر و عکس شماره ۱ ⇩
تصویر و عکس رییس دبیرخانه خیرین وزارت علوم، تحقیقات و تکنولوژی:		وقف علمی، به دست فراموشی سپرده شده است
سیناپرس: عبارت وقف علمی در مرزهای ایران ریشه‌ای تاریخی و فرهنگی دارد؛ باستانی که طی زمان مختلف باعث شکوفایی تمدن ایرانی و اسلامی‌شده و پیش از تمدن اسلامی نیز در کشور ریشه عمیقی داشته است.

باستانی که طی قرن‌های اخیر به دست فراموشی سپرده‌شده و باید بااقتدار علمی بار دیگر در کشور احیا شود.خبرنگار سینا پرس برای واکاوی دلیل مغفول ماندن این مسئله طی زمان مختلف و همچنین جایگاه مخصوص وقف علمی در کشور و دنیا با رحمت‌الله سلیمانی، رییس دبیرخانه خیرین وزارت علوم، تحقیقات و تکنولوژی گفت‌وگو کرده است.
 

آیا وقف فقط در انحصار کشور ما است یا در سایر کشورهای دنیا نیز وقف در حوزه‌های مختلف موردتوجه است؟تصویر و عکس شماره ۲ ⇩تصویر و عکس رییس دبیرخانه خیرین وزارت علوم، تحقیقات و تکنولوژی:		وقف علمی، به دست فراموشی سپرده شده است

وقف در انحصار دین و کشور خاصی نیست. وقف علمی در کشورهای غربی هم با عنوان‌های گوناگونی وجود دارد. برای مثال درآمدها و عواید و هزینه‌های دانشگاه‌های غرب از ناحیه اعانه‌ها و آن چیزی که ما در فرهنگ ایران به آن وقف می‌گوییم، اداره می‌شود. اکنون دانشگاه هاروارد به‌عنوان یکی از خوب ترین دانشگاه‌های دنیا و یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های ایالات متحده و بنیاد آموزش مناسب آمریکای شمالی ۳۶ میلیارد دلار پشتوانه مالی دارد که بیش از ۲۹ میلیارد دلار آن اموال وقفی است. یکی از مهم‌ترین منابع درآمد این دانشگاه، دانش‌آموختگان هستند. این دانش‌آموختگان در زمینه‌های مختلف در قالب وقف، اعانه و هدایا به منابع مالی این دانشگاه کمک می‌کنند. چند ماه پیش یکی از دانش‌آموختگان حدود ۱۵۰ میلیون دلار به دانشگاه هاروارد کمک کرد. اخیرا نیز یکی از آن‌ها ۴۰۰ میلیون دلار به این دانشگاه یاری رسانده است. در اروپا نیز ۳۲ هزار کانون موقوفه علمی وجود دارد. جایزه نوبل نیز یک بنیاد موقوفه است که توسط آلفرد نوبل تأسیس‌شده است. او منابع مالی این بنیاد را در راستای پیشرفت، ترویج، توسعه و اعتلای علم در زمینه‌های مختلف مشخص کرده است. هرساله افراد مختلف علمی از محل درآمدها و منابع این بنیاد هدایا و جوایزی دریافت می‌کنند. ۱۴ نفر از برندگان نوبل تا سال ۲۰۱۴ از دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد هستند. دانشگاه آکسفورد و کمبریج انگلستان نیز از منابع درآمد وقفی خود اداره می‌شود؛ بنابراین همان‌طور که می‌بینید در دیگر کشورها نیز وقف در حوزه علم و تکنولوژی همواره موردتوجه بوده و خواهد بود.

ریشه تاریخی وقف علمی در ایران به کدام دوره مربوط است؟

ما باید از نظر علمی در زمینه‌های مختلف و نه ‌فقط در یک زمینه خاص، مقتدر باشیم. اقتدار علمی با حرف و شعار حاصل نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین الزام‌های اقتدار علمی، احیای فرهنگ وقف علمی است؛ البته با انتخاب کردن شرایط فعلی کشور، اکنون نمی‌توانیم قالب‌های گذشته را تجویز کنیم.

فرهنگ وقف پیش از زمان اسلام نیز در ایران موجود بود؛ البته با نام و واژه‌ای متفاوت. فرد واقف هدایای خود را تا ابد برای نیتی که مدنظرش بود، در اختیار دیگران قرار می‌داد اما بعد از ظهور اسلام در ایران بر اساس تأکید مؤکد دین مبین اسلام روی این موضوع، فرهنگ وقف در مسیر و مجرای هدفمند و سامانمند قرار گرفت. یکی از مهم‌ترین بحث‌های مطرح‌شده در حوزه وقف در دین اسلام، وقف علمی است. ائمه معصومین همواره روی موضوعاتی مانند انفاق، وقف و انجام کار خیر و همچنین علم‌آموزی تأکید فراوانی داشته‌اند. نقطه تلاقی این دو موضوع با بررسی تمدن اسلامی وقف علمی است؛ موتور محرکی که باعث شکوفایی پیشرفت‌های علمی کشور شد؛ مثلا در دوره سلجوقیان، خواجه‌نصیرالدین طوسی بحث نظامیه‌ها را مطرح و اجرایی کرد. او وزیر دانشمند دوره سلجوقی و یک ایرانی بود. این نظامیه‌ها ازجمله نظامیه‌های بغداد در آن زمان (قرن دوم و سوم هجری) آوازه بلندی داشتند و از همه سرزمین‌های اسلامی افرادی که می‌خواستند بخشی از دارایی‌های خود را به بحث علم‌آموزی اختصاص دهند، مبالغ اهدایی را به این نظامیه‌ها می‌آوردند. یکی از دیگر مصادیق اصلی وقف علمی (اختصاص مالی در زمینه علمی و علم‌آموزی و پیشرفت علم و دانش)، تأسیس کلکسیون علمی-تعلیمی ربع رشیدی توسط خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی است. این دانشمند بزرگ ایرانی حدود ۷۰۰ سال پیش وزیر ایلخانیان مغول بود. ربع رشیدی یک دانشگاه فوق مدرن آن زمان است که اکنون در بسیاری از زمینه‌ها از دانشگاه‌های برتر دنیا مانند هاروارد و آکسفورد نیز پیشرفته‌تر است. این کلکسیون به خوابگاه، بیمارستان، دارالایتام و کتابخانه‌ای شامل کلکسیون بزرگی از کتاب‌های مختلف مجهز بود. این کتابخانه در آن زمان به چند صد هزار جلد کتاب دست‌نویس مجهز بوده است. همچنین حدود ۴ هزار علم آموز از مناطق مختلف کشور و سرزمین‌های اسلامی در این کلکسیون تحصیل می‌کردند و ۴۰۰ تا ۵۰۰ استاد نیز در این کلکسیون مشغول تدریس بودند. هزینه ساخت و تأسیس این کلکسیون را خواجه رشیدالدین تقبل کرده بود. او دوراندیشانه برای آینده پیش‌بینی‌هایی به انجام رسانده بود که معروف‌ترین آن‌ها وقف نامه ربع رشیدی است. او برای ساخت این کلکسیون تمام عواید و هزینه‌های روستاها، زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها، گله‌ها و مرغداری‌هایش را حساب کرده بود تا هرکدام صرف چه امری شود. او هزینه‌های جاری، حقوق و مزایای افرادی را که آنجا کار می‌کردند مشخص کرده بود تا حقوق این افراد از این موقوفات تأمین شود. او همچنین برای علم آموزان این کلکسیون نیز کمک‌هزینه‌های تحصیلی از موقوفات انتخاب کرده بود تا چند هزار علم‌آموزی که در این کلکسیون در حال تحصیل بودند غم معیشت و نان نداشته باشند. همچنین او موضوع‌های مختلف علمی را مشخص می‌کرد و دانشمندان نقاط مختلف دنیا اسلام کتاب‌هایی با آن سوژه و دغدغه‌های علمی تدوین و برای خواجه رشیدالدین می‌فرستادند. حتی دانشمندان آندلس (اسپانیای کنونی) نیز کتابی نگاشتند و تقدیم او کردند. خواجه رشیدالدین نیز به ازای حق التحریر و تألیف این کتاب‌ها، هدایایی به این افراد می‌داد. همچنین وقف علمی در زمان صفویه نیز بسیار برجسته و پررنگ بود. در این زمان نیز تمدن ایرانی و اسلامی اوج می‌گیرد. اقتدار ما در این زمان، به دلیل تأکید روی مسئله علم و علم‌آموزی است. منابع مالی موقوفی نیز در این زمان صرف بحث علم‌آموزی و تربیت عالمان شده است؛ در این زمان هم مدارس علمی برپاشده بود. هزینه‌های جاری این مدارس نیز از محل موقوفات تأمین می‌شد.

اکنون بحث وقف علمی در ایران از چه جایگاهی برخوردار است؟ چرا هنوز ما توانسته‌ایم با چنین سابقه نورانی ای جایگاه ویژه‌ای داشته باشیم؟

چند سال کشور در حوزه‌های مختلف علمی مانند هسته‌ای، نانو و سلول‌های بنیادی سرمایه‌گذاری کرده است که اکنون ثمرات آن را می‌بینیم. هرچند با توجه به زیرساخت‌های فرهنگی، دینی و ملی و سابقه درخشان علمی باید پایه و اساس وقف علمی را در ایران جست‌وجو کرد اما متأسفانه طی یک تا دو قرن اخیر چندان به آن توجه نشده و این موضوع به دست فراموشی سپرده‌شده است. درحالی‌که این فرهنگ طی قرن‌های اخیر در غرب شکل‌گرفته و اقتدار و پیشرفت کشورهای غربی از علم آن‌ها ناشی می‌شود. اقتدار علمی و تکنولوژی کنونی کشور در حوزه‌های هسته‌ای و فناوری‌های بسیار توسعه یافته نیز به پشتوانه مطرح‌شدن همین مباحث علمی است. این اقتدار یک‌شبه کسب نشده است.

 برای نهادینه شدن مجدد این فرهنگ در ایران چه بستری باید فراهم شود؟

پیش از نهادینه شدن فرهنگ وقف علمی باید یک سری الزام‌ها و مقدمات ضروری است. این امر به‌راحتی در جامعه نهادینه نمی‌شود. در مرحله اول باید این امر تبیین، ترویج و مسائل مختلف آن برای جامعه بررسی و به‌روزرسانی شود. مصادیق درخشان گذشته نیز باید به‌صورت صحبت تعریف و تبیین شود. منابع مالی هم باید به این سمت‌وسو هدایت شوند؛ یکی از مؤلفه‌ها و عوامل اصلی شکوفایی تمدن ایرانی – اسلامی و زیرساخت‌ها و اقتدار علمی در زمان گذشته، هدایت شدن منابع مالی در قالب و کانال وقف در حوزه علم بوده است. اکنون با توجه به شرایط کشور باید این امر در ایران احیا شود. این احیای فرهنگ وقف علمی می‌تواند به احیا و شکوفایی مجدد تمدن ایرانی- اسلامی و هدف نهایی نظام ایران در قالب اسناد بالادستی، برنامه‌های پنج‌ساله توسعه و سند چشم‌انداز ۲۰ ساله و سند ۱۴۰۴ یاری رساند.

یکی از مهم‌ترین الزام‌های این امر کسب اقتدار علمی است. ما باید از نظر علمی در زمینه‌های مختلف و نه ‌فقط در یک زمینه خاص، مقتدر باشیم. اقتدار علمی با حرف و شعار حاصل نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین الزام‌های اقتدار علمی، احیای فرهنگ وقف علمی است؛ البته با انتخاب کردن شرایط فعلی کشور، اکنون نمی‌توانیم قالب‌های گذشته را تجویز کنیم.

مکالمه: فرزانه صدقی

 

————————————

متن از : شيرين و.

تازه های علمی در بخش دانش و فناوری سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

مخمور آن دو چشمم آيا کجاست جامی
««« »»»
بيمار آن دو لعلم آخر کم از جوابی

رییس دبیرخانه خیرین وزارت علوم، تحقیقات و تکنولوژی: وقف علمی، توسط فراموشی سپرده شده است (۲ عکس)

TT / 94 — TP / 7%

با دیگران به اشتراک بگذارید

[ منبع این خبر سایت سرزه می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال