خطری که پایگاه رای روحانی را تهدید می کند


 دکتر جمشید پژویان رئیس سابق شورای رقابت و استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه آزاد اسلامی است. وی فارغ التحصیل دانشگاه ایالتی یوتا در شهر لوگان آمریکا در مقطع دکترای اقتصاد است. از مهم ترین مسئولیت های وی می توان به دبیری اقتصاد کلان مجمع تشخیص مصلحت نظام، ریاست شورای رقابت و مرکز ملی رقابت، مدیریت قطب علمی اقتصاد توسعه با تاکید بر اقتصاد ایران و ریاست مرکز مطالعات و تحقیقات کاربردی علوم بانکی و اقتصاد شهری بانک شهر اشاره کرد. به همین دلیل و برای بررسی مهم ترین چالش های اقتصادی- سیاسی دولت آقای روحانی در آستانه انتخابات ریاست جمهوری با دکتر پژویان گفت وگو کردیم. رئیس سابق شورای رقابت معتقد است:«خطر اقتصادی پایگاه رای آقای روحانی را به شدت تهدید می کند و عدم تحقق مطالبات اقتصادی مردم در پایگاه رای آقای روحانی تاثیر منفی خواهد گذاشت. مردم در طول سه سال گذشته از دولت آقای روحانی سرخورده شده اند. این مساله را به خوبی می توان در بین مردم کوچه و بازار مشاهده کرد. دلیل اصلی این مساله نیز این است که آقای روحانی به وعده هایی که به مردم داده بودند عمل نکردند. آقای روحانی به جای اینکه در زمینه اصلاح مشکلات ساختاری اقتصاد ایران برنامه ریزی کند روی برخی سیاست های مقطعی سرمایه گذاری کردند که این سیاست ها نیز تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده است». در ادامه ماحصل این گفت وگو را می خوانید.


به نظر شما تغییر در تیم اقتصادی دولت ضروری تر بود یا در تیم فرهنگی؟

به نظر من تغییر در تیم اقتصادی دولت با توجه به مطالبات مردم در زمینه اقتصادی ضروری تر بود. آقای روحانی سیاستمدار باهوش وباتجربه ای است و رویکرد معقولی در مدیریت کشور در پیش گرفته است. با این وجود دولت ایشان در سیاستگذاری های اقتصادی ناموفق عمل کرده است. البته عدم سیاستگذاری صحیح اقتصادی مختص به دولت آقای روحانی نیست و دولت های قبلی نیز به شکل های مختلف در این زمینه مشکل داشته اند. به همین دلیل نیز ما به این شرایط عادت کرده ایم. آقای روحانی به صورت خاص شعارهای اقتصادی خود را مطرح کردند به شکلی که احساس می شد قرار است اتفاقات بزرگی در اقتصاد کشور رخ بدهد. با این وجود در طول سه سال گذشته ما هیچ گونه سیاستگذاری خاص از ایشان مشاهده نکردیم. آقای روحانی درطول سه سال گذشته تنها عنوان کردند که کشور از رکود خارج شده و از سوی دیگر بر مهار تورم تاکید کردند. این در حالی است که به نظر من سیاست هایی که دولت تدبیروامید برای عبور از رکود در پیش گرفته بود به شکل های دیگر رکود اقتصادی را عمیق تر کرد. از سوی دیگر هیچ گونه سیاستی که نشان بدهد دولت آقای روحانی سیاست ضد تورمی به کار برده است وجود ندارد. به عبارت دیگر دولت دچار سیاست بی سیاستی شده است.

دولت آقای روحانی تورم۴۰ درصدی را به زیر ۱۰ درصد تقلیل داده است.

این اتفاق به صورت طبیعی رخ می داد و هر دولتی به جای آقای روحانی بر سر کار آمده بود با همین وضعیت مواجه می شد. در ۳۷ سال گذشته کشور به صورت میانگین با تورم۱۶ یا ۱۷ درصدی مواجه بوده است. در سال۱۳۹۱ یعنی یک سال قبل از اینکه آقای روحانی به ریاست جمهوری برسد، تورم در ایران در حدود ۱۴ درصد بوده است. با این وجود در چنین شرایطی اقتصاد ایران با شوک تحریم های بین المللی مواجه شد و به یک باره فروش نفت ایران به یک سوم یا حتی کمتر کاهش پیدا کرد. در نتیجه با برداشته شدن تحریم ها تورم در ایران به صورت طبیعی رو به کاهش حرکت کرد و نیاز به هیچ گونه سیاستگذاری نداشت. این در حالی است که دولت آقای روحانی مدعی است سیاست های صحیح دولت باعث مهار تورم شده است. برای بنده به عنوان یک اقتصاددان هنوز مشخص نیست که آقای روحانی با استفاده از چه شیوه هایی تورم را مهار کرده است.

بی سیاستی که شما عنوان می کنید به رویکرد کلی دولت مربوط می شود یا شخص و نهاد خاصی؟

هنوز مشخص نیست چه فرد یا افرادی سیاست های کلان اقتصادی دولت را تدوین و اجرا می کنند. آقای دکتر نیلی اقتصاددان با دانش و خوبی است و به نظر می رسد در این زمینه به دولت کمک های مناسبی می کند. از سوی دیگر آقای طیب نیا، نوبخت، سیف و نهاوندیان نیز دانش آموخته اقتصاد هستند و به آقای روحانی مشورت می دهند. مهم ترین دستاورد دولت آقای روحانی برجام بوده که بدون شک یکی از سیاست های صحیح دولت تدبیر و امید بوده است. توافقنامه هسته ای بین ایران و قدرت های جهانی باعث شد که اقتصاد ایران از شوک تحریم ها رهایی پیدا کند و خطرات جدی که اقتصاد ایران را تهدید می کرد خنثی شود. در شرایط کنونی اقتصاد ایران دچار رکود شده است. این رکود به معنای این است که تقاضای مردم برای خرید کاهش پیدا کرده است. دولت آقای روحانی این نکته را فراموش کرده که مشکلات اقتصادی ما ساختاری است و اقتصاد ما مدت هاست دچار عدم کارایی شده است. اقتصاد ما در سطح کلان مشکل ندارد، بلکه در چهارچوب اقتصادخرد، تخصیص منابع، بهره وری وقیمت های نسبی دارای اشکالات جدی است.

عدم تحقق برخی مطالبات اقتصادی مردم در طول چهار سال گذشته در پایگاه رای آقای روحانی در سال۹۶ چه تاثیری خواهد گذاشت؟

خطر اقتصادی پایگاه رای آقای روحانی را به شدت تهدید می کند و عدم تحقق مطالبات اقتصادی مردم در پایگاه رای آقای روحانی تاثیر منفی خواهد گذاشت. با این وجود مساله ای که خیال آقای روحانی را تاحدود زیادی درباره انتخابات۹۶ راحت کرده، این است که رقیب جدی برای ایشان در انتخابات وجود ندارد و گزینه هایی که تاکنون مطرح شده اند توانایی رقابت با ایشان را ندارند. در طول سه سال گذشته مردم از دولت آقای روحانی سرخورده شده اند. این مساله را به خوبی می توان در بین مردم کوچه و بازار مشاهده کرد. دلیل اصلی این مساله نیز این است که آقای روحانی به وعده هایی که به مردم داده بودند کامل عمل نکردند. آقای روحانی به جای اینکه در زمینه اصلاح مشکلات ساختاری اقتصاد ایران برنامه ریزی کند روی برخی سیاست های مقطعی سرمایه گذاری کردند که این سیاست ها نیز تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده است. دولت آقای روحانی باید قیمت های نسبی را اصلاح می کرد و بهره وری نیروی کار را بالا می برد و نرخ بازده سرمایه گذاری را کاهش می داد. در شرایط کنونی بازارهای کشور به صورت غیررقابتی و تحت سلطه یک گروه خاص اداره می شوند. در نتیجه اقتصاد ایران سالم و کارآمد نیست و توسط گروه های خاص اداره می شود. در چنین شرایطی نمی توان از سرمایه گذاران داخلی و خارجی انتظار داشت که در اقتصاد کشور سرمایه گذاری کنند. هنگامی که سرمایه گذاران داخلی از ترس گروه هایی که اقتصاد ایران را در اختیار دارند جرات نمی کنند در اقتصاد کشور سرمایه گذاری کنند چه انتظاری از سرمایه گذاران خارجی وجود دارد که در یک اقتصاد بیمار و ناکارآمد سرمایه گذاری کنند. کسانی هم که در طول سه سال گذشته به عنوان سرمایه گذار اقتصادی به ایران سفر کرده اند برای سرمایه گذاری وارد ایران نشده اند، بلکه برای فروش کالاهای خود به ایران سفر کرده اند.

رقبای انتخاباتی آقای روحانی اگر از چه شعارهایی در انتخابات استفاده کنند می توانند پایگاه رای خود را تقویت کنند و مردم بیشتری را با خود همراه کنند؟

مردم ما به دلیل عدم تمرین دموکراسی به اندازه ای آگاه نیستند که چه شعارهای اقتصادی قابلیت عملیاتی شدن دارد و چه شعارهایی امکان اجرا شدن ندارند. در همه کشورهای جهان زمان زیادی سپری شده تا مردم از بیان و اهداف چنین شعارهایی آگاهی پیدا کرده اند. در ایران نیز این وضعیت در سال های اخیر نسبت به گذشته وضعیت بهتری پیدا کرده است. با این وجود برای رسیدن به نقطه مطلوب هنوز راه طولانی باقی مانده است. در انتخابات ریاست جمهوری آینده اگر کاندیدایی پیدا شود که مشکلات واقعی اقتصاد ایران را برای مردم تشریح و تبیین کند و فارغ از هر گرایش سیاسی راه حل های منطقی و علمی برای آن ارائه کند موفقیت بزرگی به دست خواهد آورد و آقای روحانی را با چالش جدی مواجه خواهد کرد. البته این مساله از جنبه های مختلف دارای اهمیت است. به عنوان مثال رسانه های گروهی و شبکه های اجتماعی در ایران به خوبی وظایف خود را انجام نمی دهند. رسانه های ما به ندرت دارای گرایش ملی هستند و اکثرا به گروه ها و جریان های سیاسی وابسته هستند. از طرف دیگر شبکه های اجتماعی نیز در ایران وظایف خود را به خوبی انجام نمی دهند و به جای آگاهی دهی تلاش می کنند اوقات فراغت کاربران را پر کنند. در نتیجه مردم ایران از یک فضای شفاف و شیشه ای که بتوانند پشت پرده اقتصاد و سیاست را رصد کنند برخوردار نیستند.

چرا در دولت تصمیمات اقتصادی را تیم سیاسی دولت می گرفت؟این مساله به چه میزان بر کارکرد اقتصادی دولت تاثیر گذاشته است؟

به نظر من یکی از اشکالات جدی دولت در همین مساله بود. دولت بیش از اندازه سیاسی بود و غلبه بخش سیاسی بر بخش های دیگر دولت در کارکرد سایر نهادها و از جمله بخش اقتصادی دولت تاثیر منفی گذاشته بود. شرایط به گونه ای بود که توافقنامه هسته ای نیز با هدف سیاسی صورت گرفت و در نهایت نیز بهره برداری سیاسی از آن شد. دولت آقای روحانی به اندازه ای که به دنبال بهره برداری سیاسی از مساله برجام بود به دنبال بهره برداری اقتصادی از این توافق نبود. به همین دلیل نیز تضمین های لازم را برای اجرای برجام از طرف های مقابل نگرفت. در نتیجه هنوز مراودات بین المللی بانکی ما به سختی صورت می گیرد و به حالت سابق بازنگشته است.

آقای روحانی برای حضور خود در پاستور در سال۹۶ با چه چالش هایی مواجه خواهد شد؟

به نظر من مهم ترین چالش آقای روحانی در ادامه مسیر خود چالش اقتصادی است و ایشان باید هرچه زودتر برای مشکلات اقتصادی کشور چاره اندیشی کند. نکته دیگر اینکه در رفتار و منش آقای روحانی مشورت گرفتن از کارشناسان اقتصادی کشور مشاهده نمی شود و ایشان در طول سه سال گذشته گوش شنوایی برای شنیدن نقطه نظرات همه اقتصاددانان کشور نداشته اند و معمولا راهی را رفته اند که خود انتخاب کرده اند. دولت به جای اینکه به زیرساخت های اقتصادی کشور توجه کند از همان ابتدا تمام تخم مرغ های خود را در سبد مذاکرات هسته ای قرار داد تا با استفاده از پول های بلوکه شده ایران بتواند اقتصاد آشفته ایران را ساماندهی کند. آقای روحانی باید با شناخت گره های کور اقتصاد ایران به سمت بازگشایی این گره های کور حرکت می کرد که در سه سال گذشته این اتفاق رخ نداد.

حافظه تاریخی ملت ایران بیانگر این مساله است که در مقاطعی که مردم از یک دولت ناامید می شوند پوپولیسم به راحتی می تواند بر موج افکار عمومی سوار شود. آیا این خطر برای آقای روحانی و دولتش نیز وجود دارد؟

به نظر من با وجود اینکه برخی مردم از آقای روحانی مایوس شده اند و از سوی دیگر برخی طرفداران ایشان نیز یا به مخالف تبدیل شده اند یا اینکه حالت خنثی گرفته اند، اما هنوز کسی که توانایی رقابت با آقای روحانی در انتخابات را داشته باشد به صحنه نیامده یا اصلا وجود ندارد. افرادی مانند آقای قالیباف با اینکه از نظر مدیریتی افراد قوی هستند اما از مهارت سیاسی یک رئیس جمهور برخوردار نیستند. کسی که قرار است رئیس جمهور یک کشور شود باید دارای مهارت و سیاست ورزی خاص خود باشد و با حساب و کتاب جلو برود. به نظر من به دلیل هوش سیاسی بالا و کیاست و سیاست ورزی آقای روحانی رقبای ایشان اگر با هر نوع شعاری وارد انتخابات شوند نمی توانند ایشان را شکست دهند. مساله انتخاب رئیس جمهور در ایران همواره پیچیده و دشوار بوده است. اغلب روسای جمهور ایران اصلا انتظار پیروزی در انتخابات را نداشته اند و به همین دلیل برنامه ریزی خاصی برای اداره کشور نداشتند. کاندیداهای ریاست جمهوری در مبارزات انتخاباتی خود از شعارهای بزرگ و مردم پسند استفاده می کنند، اما هیچ گونه راهکاری برای تحقق شعارهای خود ارائه نمی کنند. در نتیجه هنگامی که مردم به شعارهای یک کاندیدا رای می دهند پس از مدتی متوجه می شوند که شعارهای وی محقق نمی شود و به همین دلیل دچار ناامیدی و سرخوردگی می شوند. در شرایط کنونی دونالد ترامپ که انسان عجیب و غریبی است هنگامی که در انتخابات ریاست جمهوری شعار می دهد برای آن راهکار هم ارائه می کند و عنوان می کند از این راه شعارهای خود را محقق خواهد کرد. حتی چنین فردی نیز در ابتدا به راهکارهای مشکلات جامعه خود اندیشیده و سپس خود را کاندیدای ریاست جمهوری کرده است. این وضعیت در اغلب جوامع پیشرفته وجود دارد و همه کاندیداهای انتخابات دارای برنامه تدوین شده و کاربردی هستند. متاسفانه این وضعیت هنوز در ایران به وجود نیامده و اغلب مردم به خاستگاه جریانی کاندیداها توجه می کنند و دقت نمی کنند آیا شعارهایی که کاندیداهای انتخابات عنوان می کنند قابلیت اجرایی شدن دارد یا اینکه صرفا کارکرد انتخاباتی دارد و پس از مدتی به فراموشی سپرده خواهد شد. از سوی دیگر کاندیداهای انتخابات تلاش می کنند از شعارهایی در مبارزات انتخاباتی خود استفاده کنند که دلخواه مردم باشد و به امکان تحقق آن توجه نمی کنند. در نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در یک فضای شعارزده و سیاسی برگزار می شود که با مطالبات مردم فاصله زیادی دارد. همه کاندیداهای ریاست جمهوری و مجلس در دوران انتخاباتی شعارهایی را مطرح می کنند که گاهی با حیطه اختیارات آنها در تناقض و تضاد است. این در حالی است که پس از پیروزی در انتخابات هیچ کس مورد سوال و جواب قرار نمی گیرد و نسبت به شعارهایی که مطرح کرده پاسخگو نیست. مردم نیز پیگیر قضیه نیستند و نسبت به شعارهایی که در دوران انتخابات از سوی کاندیداها مطرح می شود حساسیت نشان نمی دهند. به نظر من آقای روحانی نیز از این قاعده مستثنا نیست.

آقای روحانی در انتخابات آینده باید از چه شعارهایی استفاده کند که بتواند پایگاه اجتماعی خود را دوباره ساماندهی کند و به نتیجه دلخواه دست پیدا کند؟

آقای روحانی باید بی پرده واقعیت های اقتصادی را برای مردم تشریح کند و در ادامه راه حل های واقعی خود را نیز به مردم ارائه کند. اگر ایشان از این شیوه استفاده کند می تواند به موفقیت های مطلوب دست پیدا کند و در غیر این صورت با مشکلات جدی در انتخابات مواجه خواهد شد. مردم متوجه شده اند که برخی از شعارها در سال۹۲ بلندپروازانه بوده است. مردم تا زمانی که تغییرات اقتصادی را در زندگی لمس نکنند از آقای روحانی حمایت نخواهند کرد. به همین دلیل آقای روحانی باید از سیاست هایی استفاده کند که مردم تغییرات و آن برنامه ریزی ها را در زندگی و وضعیت معیشتی خود درک کنند. اقناع و رضایت افکار عمومی در زمینه اقتصادی شرط کلیدی موفقیت ایشان در انتخابات ریاست جمهوری آینده خواهد بود. آقای روحانی قرار است در یک شرایط بحرانی مشکلات یک اقتصاد معیوب و ناقص را حل و فصل کند. اقتصاد ایران دارای بالقوگی های بالایی در ذخایر طبیعی و نیروی انسانی است. با این وجود دولت تدبیر و امید با کمبود منابع ارزی، بی کیفیتی کالاها، به هم ریختگی بخش های مختلف اقتصادی و رانت های گسترده در بازار مواجه شده است. آقای روحانی معجزه گر نیست که بتواند در مدت باقی مانده تا پایان دولت خود همه این مشکلات را حل کند. بهترین کاری که آقای روحانی می تواند انجام دهد این است که سیاست های ساختاری را در اقتصاد ایران اجرایی کند و انتظار نداشته باشد در طول مدت یک یا دو سال به نتیجه مطلوب دست پیدا کند.
شرق

[ منبع این خبر سایت ساعت 24 می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال