«فروشنده» فرهادی؛ «گاو» دو (۴ عکس)


«فروشنده» فرهادی؛ «گاو» دو

آقای اصغر فرهادی، هرگز تا پیش از این فیلم، «فرشنده»، این چنین فراوان نگاه کننده را به آثار و فیلم های دیگر ارجاع نداده بود. ولی «به فروش رساننده» پر است از ارجاع به نوشته های دیگر.
کتاب هفته خبر – حافظ روحانی: آقای اصغر فرهادی، هرگز تا پیش از این فیلم، «فرشنده»، این چنین فراوان نگاه کننده را به آثار و فیلم های دیگر ارجاع نداده بود. ولی «به فروش رساننده» پر است از ارجاع به نوشته های دیگر؛ از «عزاداران بَیَل»، نوشته غلام حسین ساعدی گرفته تا ورژن سینمایی اش، «گاو» (آقای داریوش مهرجویی، ۱۳۴۸) تا «مرگ به فروش رساننده» نوشته آرتور میلر که ارجاع به آن را می توان در عنوان فارسی فیلم هم دید. به یک معنی فیلم در حال مصاحبه با این آثار هم هست. لااقل فیلم ساز به شکلی بارز به هر دو اثر مذکور اشاره می کند تا قصه اش را پیش ببرد.
فرهادی در فستیوال فیلم کن فرانسه به کرات درباره ساعدی و اقتباس سینمایی مهرجویی سخن نقل کرده بود و بعدتر در مکالمه ای با خبر آنلاین، توضیحاتی کلی درباره «مرگ به فروش رساننده» آرتور میلر و ارتباط معنایی اش با درام اصلی داده بود. ارجاعات فیلم ساز به هر دو فیلم محدود است به چندین صحنه و چندین اشاره. اما اهمیت این دو قصه از جنبه هایی فراتر از چیزی است که می پنداریم.
تصویر و عکس شماره ۱ ⇩
تصویر و عکس «به فروش رساننده» فرهادی؛ «گاو» دو
عماد (جناب آقای شهاب حسینی) که معلم هنرستان است، در سر کلاس از «عزاداران بَیَل» و فیلم «گاو» سخن نقل میکنید؛ اینکه چطور فوت شدی قادر هست به گاو مبدل شود. پاسخ تا حد زیادی قرار است کلیدی به دست ما بدهد؛ «به تدریج». به این ترتیب است که فیلم ما را فرامی خواند تا این پرسش را مطرح کنیم که آیا واقعا عماد دارد با این جواب یک حدیث نفس را نقل میکنید؟ تحول و تبدل شخصی اش از یک معلم ساده و بازیگر گم نام یک نمایش به یک شخصیت فاعل و انتقام جو؟
اما بخش عمده روایت گری در فیلم های اخیر فرهادی صرف نو سازی یا روایت مجدداً بخش های کنار زده شده می شود؛ اتفاقی که قرار بود اصلیترین کلید در «طلاق بی نظیر از سیمین» باشد. مکانی که فیلم ساز تکه هایی از روایت را میپوشانید که بعدتر به اصلیترین گره دراماتیک مبدل میشد. مکانی که هر کس قصه خودش را تمجید می کرد تا پازل تکه پاره ای بوجود بیاید که در نهایت با این پیغام برای نگاه کننده همراه بود که واقعیت نه فقط یک رو و یک معنی ندارد که اصولا در روابط انسانی واقعیت معنا و مفهومی ندارد چون در چنبره ای از منافع شخصی و البته رابطه سلبریتی ها با هم (اخلاقیات) و با قانون گم می شود.
همین سوژه البته که یک بار دیگر خود را در «به فروش رساننده» را نمایان میکند و فرد و تصمیم شخصی و اخلاقی اش را دربرابر قانون قرار میدهد. هم چنان که جلد یکی از مجلات هفتگی چهره جناب آقای شهاب حسینی را بر روی اندام «قیصر» قرار داده بود، تصمیم فردی دربرابر روش قانونی قرار می گیرد تا چیزی که به ظاهر توسط قانون قابل حل نیست- چنان چه پیش تر در «طلاق…» هم عدم- به یک تصمیم فردی در حوزه اخلاق مبدل شود؛ پاسخی که به تراژدی (مرگ) منتهی می شود.
تصویر و عکس شماره ۲ ⇩تصویر و عکس «به فروش رساننده» فرهادی؛ «گاو» دو
اما دومین متن نکته ارجاع لااقل از جهت وقتی که از فیلم می گیرد مهم تر از «عزاداران بَیَل» یا فیلم «گاو» است. هر چندین در فستیوال فیلم کن فرانسه کارگردان به نوشته ساعدی و فیلم مهرجویی ارجاع داده و از هر دو متن ستایش کرده او وام دار آن ها نامیده بود، ولی فیلم تازه با صحنه آماده سازی نمایش شروع می شود و با صحنه گریه کنم بازیگران به پایان می رسد.
در فیلم ما بارها صحنه های تمرین و اجرا را می بینیم. اجرای نمایش به فرصتی برای عقده باز کنی آدم ها مبدل میشود و فرصتی به کارگردان می دهد تا گره هایی از روایت را گشاید. اما پرسش اصلی قطعا این خواهدبود که روایت «مرگ به فروش رساننده» چه نسبتی با درام اصلی فیلم دارد؟ آیا واقعا آن چنان که پویان عسگری در نگاشته ای درباره فیلم آورده فرهادی: «برای اولین بار آقای اصغر فرهادی دست به یک روایت جانبی در جوار روایت اصلی در فیلم هایش می زند»؟ یعنی آیا واقعا باید «مرگ به فروش رساننده» را روایت فرعی انتخاب کرد؟ و چه نسبتی مابین عماد و ویلی لومان (شخصیت اصلی مرگ به فروش رساننده) برقرار است؟
در صحنه کلاس هنرستان مزاح شاگردان با عماد بر سر همین است که او را به فروش رساننده می خوانند چون می خواهد خودرو اش را به فروش برساند. اما ما تنها چندین صحنه از نمایش را می بینیم و از جمله صحنه ای که ویلی لومان ناچار است تا زن را از اطاق هتل اش بیرون کند چون فرزندش او را در موقعیت بدی گیر انداخته.
پس آیا واقعا ویلی لومان که عماد در نمایش نقشش را بازی می کند ارجاعی به خود شخصیت اصلی است؟ به فوت شدی که در ذات خود به فروش رساننده است؟ اما این در پایان فیلم است که نگاه کننده پاسخی برای آن صحنه مییابد. یعنی مکانی که مرد مهاجم به مقابله خانواده اش به مخاطره انداخته میشود. مقابله آن چنان تلخ است که به تراژدی منتهی می شود. هم چنان که «مرگ به فروش رساننده» نیز که به تمامی شرح همین مقابله تلخ و دردآور ویلی لومان با خانواده است.
به این معنی «مرگ به فروش رساننده» هم قصه عماد است و هم اشاره به پیرمرد مهاجم. در عین حال که نمایش تنها صحنه ای است که ما مستاجر بدنام قبلی منزل را می بینیم. به این ترتیب «مرگ به فروش رساننده» و صحنه تئاتر بخش های محذوف فیلم را هم به تصویر میکشد.
تصویر و عکس شماره ۳ ⇩تصویر و عکس «به فروش رساننده» فرهادی؛ «گاو» دو
اما از طرف دیگر هر دو متن، هم «عزاداران بَیَل» و «گاو» و «مرگ به فروش رساننده» درباره مرگ هم هستند. به واقع شخصیت مرکزی در هر دو اثر فوت میشود، هم ویلی لومان در پایان نمایش نامه میلر و هم مش حسن در پایان فیلم. از این جنبه هر دو متن به شکلی پیشگویانه ما را به پایان ارجاع می دهند و مرگ محتوم را به تصویر میکشند، یعنی موقعیتی را که در پایان رخ خواهدداد. با این حال چنانچه عماد هم واجد بخشی از کیفیات مش حسن و ویلی لومان باشد، باید بخشی از این جنبه شخصیت را هم با خود داشته باشد.
فیلم برای این بخش از داستان هم نقطه ارجاعی قرار داده است. صحیح پیش از آخرین وجود عماد و رعنا (آواز علی رفیقی) در آپارتمام کهنه شان، مکانی که به سراغ پیرمرد می روند تا تراژدی آخرین فیلم را سبب شوند، ویلی لومان با بازی عماد در تابوتی استراحت کرده است تا آخرین صحنه نمایش به پایان برسد، نورها بروند، عماد در تابوت برخیزد و سپس او و رعنا را نگاه بکنیم که دوان به سمت در ساختمان کهنه شان می دوند، مکانی که باید عدالت در آن جاری شود که می شود!
«به فروش رساننده» اما پر است از محذوفات؛ محذوفاتی که به شکلی تمثیلی در فیلم به تصویر کشیده میشوند، ولی هیچ گاه به عینه اظهار نمی شوند. کوشش فیلم برقراری ارتباطی میان قصه و نظام اجتماعی هم هست. شبیه چیزی که مثلا بارها در فیلم های هانکه نگاه کرده ایم. مکانی که او سرمنشاء خشونت را در بی اخلاقی های اجتماعی آگاهی میدارد و ما را تحت اثر این واقعیت که چطور یک ساختار اجتماعی و البته کژ و کوری های و ناملایمات اش قادر هست ما را به هیولا مبدل کند یا به زبان ساده تر ما را وادارد تا بخشی از آن چه پوشانیده ایم را عیان کنیم.
هم چنان که در «به فروش رساننده» عماد روی پنهانی خود را عیان می کند. با این حال این ارجاعات در فیلم گنگ است و ناپیدا. از همان صحنه نخست پس از عنوان بندی که گودبرداری کنار ساختمان سبب تخریب منزل دو شخصیت اصلی می شود، ارجاعات اجتماعی فیلم شروع می شود. ولی فیلم با درنظر گرفتن شرایط متعدد پیش تر نمی رود. به این ترتیب فیلم ناچار می شود یک لایه تمثیلی بر لایه های سابق اش افزاید که مددی به حل معمای اصلی فیلم نمی کند.
تصویر و عکس شماره ۴ ⇩تصویر و عکس «به فروش رساننده» فرهادی؛ «گاو» دو
از آن جا که ارجاعات اجتماعی فیلم به وجود فساد در لایه های اجتماعی در فیلم به مثابه یک تمثیل باقی می ماند، کمک چندانی به حل معمای اصلی نمی کند و نگاه کننده را ناچار می کند دست به حدس و گمان بزند.
ولی آیا واقعا آن چه عماد می کند دربرابر آن چه بر او رفته عملی خیراخلاقی است؟ راز سر به مهر می ماند، ولی مساله فیلم بیش تر نابرابر بودن برخورد با عمل است. حاصل یک ساده انگاری. آیا واقعا در پایان ما قرار است شاهد یک هیولا باشیم؟ به نطر این طور نمی رسد. هر چندین کل پرده سوم فیلم، از لحظه برملا شدن واقعیت تا تراژدی از لحاظ اجرا با کل فیلم فرق می دارد و می توان آن را جداگانه از کل فیلم هم چک کرد، ولی آن چه می بینیم شاید تداوم سوژه «طلاق…» است. مکانی که انتخاب فردی دربرابر قانون می ایستد ولی در نهایت نتیجه هر دو چیزی فراتر از تراژدی نیست، چه به انتخاب یک دختر نوجوان بین والدین در پایان «طلاق…» باشد و چه انتخاب تراژدی بار یک قیصر مدرن که در هیبت گاو مش حسن نمایان ساخته میشود.

*************************************

تهیه شده توسط: شايان ی.

سینما و تئاتر در بخش فرهنگی و هنری سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

حافظ که ساز مطرب عشاق ساز کرد
««« »»»
خالی مباد عرصه اين بزمگاه از او

«فروشنده» فرهادی؛ «گاو» دو (۴ عکس)

TT / 349 — TP / 23%

با دیگران به اشتراک بگذارید

[ منبع این خبر سایت سرزه می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال