مروری بر هنرها و آثار تزیینی کرمان


آشنایی با هنرها و آثار تزیینی کرمان

تصویر و عکس مروری بر هنرها و آثار تزیینی کرمان

مروری بر هنرها و آثار تزیینی کرمان 

صنایع دستی و هنرهای استان کرمان که خوشگلی خاص خود را دارند مانند هنر خوشنویسی یا آثار تزیینی دستی بسیار زیبا. 

● هنر خوشنویسی

سابقه هنر خوشنویسی به عنوان یکی از هنر های باستانی و دینی کرمان تا حدود قرنهای پنجم و ششم هجری باز می گردد. بصورت کتیبه آثاری از این زمان را در کرمان میبینیم از جمله کتیبه های عمارت خواجه اتابک و مسجد ملک که به خط ثلث و کوفی است. البته کرمان در تاریخ هنر خوشنویسی، هرگز از مراکز مهم این هنر قلمداد نشده است

اما هنرمندان بزرگی چون : اسداله کرمانی ( قرن نهم هجری قمری )، عبداله اظهاری ( قرن دهم )، شیخ ثانی کرمانی (قرن دهم )، محمد مؤمن کرمانی (قرن دهم)، میرزا حسن کرمانی (قرن یازدهم) به جامعه شناسانده است که شماری از آنها ، از تٲثیرگذار ترین شخصیتها در تاریخ خوشنویسی قلمداد شده اند.

به عنوان مثال میرزا حسن کرمانی از شخصیتهایی است که در تکامل خط شکسته نقش بسیار اهمیتی می داری داشته و احتمالا درویش عبدالمجید طالقانی هم از او تأثیر گرفته است. در یکصد و پنجاه سال اخیر هم با توجه به این که در شیراز، شهر تهران، اصفهان و تبریز خوشنویسی رواج کامل داشته و خوشنویسان بزرگی تربیت شده اند

در کرمان چندان خوشنویس بزرگی که قادر باش او را هم شأن شخصیتهای بزرگ خوشنویسی برشمرد تربیت نشده است.در پنجاه سال گذشته می توان از خوشنویسانی چون: مشاق، دلاوری، وکیل زاده، خضرائی و … نام برد. از سالهای ۱۳۵۵ خوشنویسی در رابطه با اجلاس خوشنویسان کشورمان با وجود جمال الدین مؤدب زمان

تازه ای را آغاز کرد. ایشان در رواج این هنر در کرمان بسیار تأثیر داشت و هم اکنون مدیریت مؤسسه هنر کرمان را بر عهده دارد.

● آثار چوبی تزئینی
تولید صنایع چوبی در کرمان به خاطر کمبود چوب ، پیوسته در حد رفع احتیاج های ناحیه بوده است. هر چندین که احتمالا رحلت کرده های دور کرمان یکی از مراکز تولید چوب بوده ( در کتیبه های داریوش آمده است که برای ساختن بناها چوب نکته نیاز را از جنگلهای کرمان تأمین کرده اند .)

تزئینات چوبی تفننی در زمان پیش ساخته نشده اند، بلکه فقط در حد ساخت ظروف چوبی و لوازم بازی مانند تخته، شطرنج، در ، پنجره و … .در هر حال آنچه امروز به عنوان صنایع چوبی تزئینی در کرمان وجود دارد ، به قرار ذیل است :

▪ منبت
منبت کاری، هنری مشتمل بر برجسته کاری چوب به وسیله ابزار و مغارهای خاص بر اساس نقشه ای دقیق است.تبحر هنرمندان کرمان عمدتاً در ساخت اسکلت مبلهای فرش و منبت کاری آنهاست.ساخت مبل فرش در کرمان بسیار معمول بوده و خراطی و منبت کاری روی اسکلت این مبلها از هنرهای باستانی و خاص هنرمندان کرمانی است.

▪ معرق
هنر معرق روی چوب، از رشته های پر پیشینه صنایع چوب است که خاستگاهش کشور هند می باشد و از آن کشور به کشورمان راه یافته، و توسط هنرمندان و صنعتگران ایرانی تکمیل شده و گسترش یافته است. این هنر که درابتدای ورود به کشورمان تلفیق چوب و فلز بود ، به مدد ذوق و اندیشه معرق سازان ایرانی، تحول سیما داد.

آرتیست ایرانی به جای یک نوع چوب، به بهره گیری از چوب به رنگهای گوناگون توجه کرد و هم اینک بهره گیری از حدود هفتاد نوع چوب نظیر: رز، زیتون، شمشاد، نارنج، فوفل، عناب، گردو، اقاقیا، ممرز، کیکوم و … نزد معرق سازان مرسوم است.افزون بر این، صنعتگران بنا به لزوم و ذوقشان گهگاهی از استخوان شتر، صدف، مس، نقره، عاج و حتی طلا برای تکمیل فرآورده هایشان بهره میگیرند.

یکپارچگی نقش ها و تولیدات معرق تا حدی است که اگه کسی با چگونگی ساخت آن آشنایی نداشته باشد، به سفتی قادر هست بپذیرد که آنچه در جلو رو دارد، حاصل ترکیب قطعات چوب با همدیگر است. در حال حاضر این هنر علاوه بر ساخت تابلوهای دیوارکوب ، برای تزئین رویه میز،پشتی صندلی، رحل قرآن کریم، جعبه های قاشق و چنگال، سرویسهای چوبی و درهای مقابر ائمه اطهار، منازل مسکونی و … نیز بهره گرفته شده و می شود.

▪ گره چینی

گره چینی از هنرهای دیرینه در صنایع چوبی است که در آن از کنار هم گذاشتن تکه های کوچولو چوب، نقوش گره های باستانی و هندسی نشان داده میشود.مردان محمد حسین عمید، ماشااله خدادادپور، و بچه شان عبدالرضا خدادادپور و محمدرضا عبدالعلی زاده از هنرمندان این رشته در کرمان هستند.

ساخت درها و قطعات گره چینی عمارت های ذیل، از جمله نمونه کارهای استاد عمید می باشد:
بقعه شاه نعمت الله ولی، باغ شاهزاده در ماهان، ارگ بم، مسجد جامع کرمان، مسجد امام کرمان،گنبد جبلیه، بازار وکیل، حمام گنجعلیخان، و مسجد جامع بندر لنگه.

 از آثار آقای خدادادپور به نکات ذیل میتوان اشاره کرد:
۱)در وارد شدنی مسجدالرضا،
۲) مسجد امام و مسجد جامع در کرمان،
۳) ضریح امامزاده جوپارو امامزاده عباسعلی.

● سازسازی
معماران ساز در کشور ما واقعاً مظلوم واقع شده اند در صورتی که بخش اهمیتی می داری از هنر نوازندگان خوب و چیره دست، در ساز خوبی نهفته است که دستهای آرتیست سازندهٔ ساز آن را آفریده، و همانطور که نوازندهٔ آرتیست و شورآفرین به جماعت مشتاق و علاقمند شناسانده میشود، باید معماران چیره دست و قدرتمند ساز نیز از شهرت و ناموری بهره مند گردند.

« محمد حسین نوحی » (متولد ۱۲۸۰ ه.ش. و متوفی به سال ۱۳۷۸ ه.ش. ) در تولید آثار چوبی بسیار ماهر بود و در ساخت ساز از جمله تار، سنتور و ویلن تبحر داشت و تاری که وی می ساخت در تمام کشورمان شهرت داشتمرحوم « احمد فغان » نیز از دیگر هنرمندان معمار ساز کرمان بوده است.

استاد « حسین مسعود » از خوب ترین معماران ساز در کرمان می باشند که درنوازندگی انواع مختلف سازها تبحر دارند، کتاب « گام به گام با هنر ساز سازی موزیک کشورمان » که درحال چاپ است مشتمل بر تجربیات ۶۰ سالهٔ وی در هنر ساز سازی است.

ایشان ۱۴ عدد از خوب ترین سازهای ساخت دست خود و تجهیزات ساخت ساز را به میراث فرهنگی کرمان تقدیم نموده که در « باغ موزهٔ هرندی » در موزه ای بنام استاد نگهداری می شوند.

● گلیم بافی
▪ گلیم شیریکی پیچ:
«شیریکی پیچ» نامی است که بافندگان عشایر و روستایی کرمان بر نوعی از گلیم قرار داده اند. در اصطلاح بومی شیریکی پیچ بیشتر به گلیم سوزنی سرشناس است.نام شیریکی پیچ به وعده ای از شریکی پیچیدن دو تار با هم و به نقل قول دیگری از شریکی فعالیت کردن دو یا چندین بافنده آمده است.

برای بافت شیریکی پیچ از چله (تار) خامه ، پود کلفت و در برخی نواحی پود نازک بهره گرفته میشود. شیریکی پیچ گلیمی تمام پشمی است که کلیه الیاف اعم از چله ، خامه ، پود پشمی هستند. بافت این نوع گلیم به اندازه فرش معضل و وقت گیر است.

وسیلهٔ بافت دار گلیم بافی افقی ویا عمودی است. گره زدن در شیریکی پیچ بر دو نوع است: گره نوشته و گره آب دوزی.پس از اتمام گره خانمی هر ردیف پودگذاری انجام و بین پود و گره ها چالش به وجود مییاید. نقوش شیریکی پیچ بنابر امکانات خاص خود از محدودهٔ هندسی بالاتر می رود و گاه توازن و هماهنگی را از ترکیب نقوش غیرمتقارن بدست می آورد.

اساس کار بافندگان شیریکی پیچ «دار» است که شامل دو تیر چوبی یا فلزی موازی با هم است و دو تیر دیگر بطور عمودی به ابتدا و پایان آن متصل شده و روی هم چهارچوبی مستطیل شکل ایجاد میکنند و چله ها قسمت سر دار و زیر دار را دور می زنند. دربین چله ها و عمود بر آنها دو چوب یکی بنام «گُرد» و دیگری بنام «پس گرد» قرار می گیرند. قیچی ، چاقو و دفتین از دیگر ابزار بافت است.

در ناحیه بافت و توابع آن از شاخ حیوان برای پس و پیش کشیدن گرد بهره گرفته میشود و البته شایان ذکر است بهره گیری از شاخ در دارهای افقی شایع می باشد. در بافت گلیم شیریکی پیچ از نخ بسیار نازک (جهت استفاده برای پود نازک گلیم) پشم(برای بافت گلیم و چله کشی و پود کلفت) ، کرک و ابریشم (بافت گلیم) بهره گرفته میشود.

شیریکی پیچ گلیم تمام پشم است. از نخ پشم برای تاروپود و خامه بهره گرفته میشود. گهگاهی نیز از نخهای ابریشم رنگی در جوار نخ پشمی برای خامه بهره گرفته میشود.بافت این گلیم از نوع «پودگذاری» است و چون نحوه پیچش خامه به دور تار در گلیم شیریکی گره هایی که در بافت شیریکی پیچ شایع است ،

عبارتند از:
۱) گره نوشته: گره نوشته پود از زیر دو تار بیرون آورده می شود سپس از روی آنها گذشته و به همین ترتیب از زیر و روی تارهای دیگر هم می گذرد.

۲) گره آب دوزی: در این نوع گره پود از روی دو تار عبور کرده از زیر دو تار برگردانده می شود و دوباره از زیر و روی همان دو تار عبور می کند. پس از سفت شدن گره قسمتهای زاید به پشت گلیم برده می شود. این گره نسبت به گره نوشته از ضخامت بیشتری برخوردار است. زیرا پود دو بار به دور نخهای تار پیچیده می شود. عمل پودپیچی و ایجاد گره گاه از سمت راست و گاه از سمت چپ صورت می گیرد.

ترفند بافت در گلیم شیریکی پیچ رج به رج است که پس از اتمام هر رج عمل پودگذاری توسط پودی نازک به ثمر میرسد. این پود همانند پود فرش اثری در ایجاد شدن نقوش گلیم ندارد وتنها سبب استقامت و مانع از تداخل گره های هر رج می شود. در بافت و توابع آن ، این گلیم به صورت دو پود بافته می شود.

پس از اتمام بافت گلیم نوبت به عملیات تکمیلی می رسد که این مراحل عبارتند از:
۱) سوزاندن نخهای زاید پشت گلیم
۲) سوزاندن پرزهای زاید سطح گلیم
۳) شستشوی گلیم
۴) دارکشی کردن (این عمل وقتی لازم است که گلیم پس از بافت وضعیت اعوجاج داشته باشد)
۵) اتوبخار دادن

در این گلیم ، رنگها هر کدام فلسفهٔ خاص خود را دارند و هر رنگی دارای یک مفهوم نمادی است و براساس اعتقادات و فرهنگ خاص ، برگزیده شده اند. برای زمینه شیریکی پیچ اغلب از رنگ سفید ، سرخ ، شیری بهره میگیرند. علاوه بر رنگهای عمده ، رنگهای مصرفی دیگر در این قسمت عبارتند از: نخودی ، سرمه ای و آبی فیروزه ای. برای ایجاد نقوش هم از رنگهای سیاه ، سرخ لاکی ، سفید ، زرد ، سبز ، یشمی ، قهوه ای ،

آبی فیروزه ای ، نارنجی ، پسته ای ، دارچینی ، مسی ، حنایی ، شتری (ترمه ای) ، سورمه ای ، کرم و …. بهره گرفته میشود.در این گلیم ، رنگها هر کدام فلسفهٔ خاص خود را دارند و هر رنگی دارای یک مفهوم نمادی است و براساس اعتقادات و فرهنگ خاص ، برگزیده شده اند.

برای زمینه شیریکی پیچ اغلب از رنگ سفید ، سرخ ، شیری بهره میگیرند. علاوه بر رنگهای عمده ، رنگهای مصرفی دیگر در این قسمت عبارتند از: نخودی ، سرمه ای و آبی فیروزه ای. برای ایجاد نقوش هم از رنگهای سیاه ، سرخ لاکی ، سفید ، زرد ، سبز ، یشمی ، قهوه ای ، آبی فیروزه ای ، نارنجی ، پسته ای ، دارچینی ، مسی ، حنایی ، شتری (ترمه ای) ، سورمه ای ، کرم و …. بهره گرفته میشود.

▪ نقش:
دربین صدها گلیم گهگاه می توان چندین گلیم را پیدا کرد که مانند همدیگر باشند زیرا بافت آنها براساس نقشی از بیش آماده نبوده است. نقوش جانداری ، گیاهی ، انسانی ، نقوض اشیاء و نقوش تکمیلی (نقوش جاپرکن) در گلیم شیریکی پیچ کاربرد دارد. ترنج نیز از نقوشی است

که در این نوع گلیم استفاده دارد. از نقوشی که شباهت کلی به ترنج دارد و در این گلیم بهره گرفته میشود.نقش «بابابیگی» و گل «موسی خانی» است. دیگر نقوش گلیم شیریکی پیچ عبارتند از: نقشه بوته شاهی ، گل شول ، نقش محرمات.

● شالبافی:
هوتک یکی از روستاهای چترود است که تنها کارگاه شالبافی استان کرمان را در خود گنجانده است. آقای غضنفر میراحمدی هوتکی واپسین بازمانده از نسل شالبافان کرمان در منزلی به دور از هیاهوی شهری و نام آوریهای شایع به حفظ این هنر از یاد برده شده سرگرم است.

● آجیده دوزی:
▪ آجیده : بخیه دوزی – سوزن دوزی
آجیده دوزی یا لایه دوزی یا پنبه دوزی یکی از رودوزیهای ایرانی است که ریشهٔ عمیقی در هنرهای باستانی کشورمان دارد و کهنه ترین مدرکی که اطراف آن داریم به زمان هخامنشیان مربوط می شود. در دورهٔ اشکانیان وساسانیان نیز این هنر رواج داشته است. حجاریهای این دوره گواه بر این مدعاست.

در دوره اسلامی تادورهٔ صفوی این دوخت مانند سایر دوختها از رواج نسبی برخوردار بوده و بصورتهای گوناگون کاربردی تولید و مصرق می شده اما دورهٔ صفوی دورهٔ اوج این هنر می باشد. شاردن در سیاحتنامهٔ خود اشاراتی به استفادهٔ ایرانیان از پنبه دوزی برای ضخیمتر ساختن تیپ های زمستانی در کشورمان عصر صفوی کرده است.

آنچه سبب خوشگلی لایه دوزیهای ایرانی می شود ، برجستگیهای نقوش است. زیرا در پنبه دوزی دو لایه ، لایه ای از پنبه خیلی نازک ، واتین ویا نکات شبیه دیگر درمیان آستر و رویه قرار می گیرد.در دورهٔ صفویه ، زندیه ، افشاریه ، قاجاریه ، هنرمندان آجیده دوز ، برای رویه ، پارچهٔ قلمکار ریزنقش انتخاب و آن را به شکل ویژه ای بخیه دوزی می نمودند.

از این نوع دوخت بیشتر برای تزئین روبالشی ، البسه ، کلاههای درویشی و شب کلاه ، بقچه ، سوزنی ، سجاده ، روانداز ، روتختی ، روکرسی ، شنل و بعضی از لوازم مطبخ استفاده به عمل می آید. پارچهٔ مصرفی بیشتر ابریشمی ، نخی ، پنبه ای ، مخملی ، ساتن ، کتان ، تافته ، اطلسی و پارچه های تلفیقی از نوع و جنسهای گوناگون می باشد.

از نقوش شایع در این هنر می توان به نقوش هندسی ، گل و مرغ ، گل بته ای ، طره ای لچکی ، شمسه ای و اسلیمی اشاره نمود.رحلت کرده استانهای کرمان و خراسان از مراکز عمده این نوع رودوزی بوده است. و در حال حاضر در ماهان نوعی کلاه درویشی تولید می گردد که آن را پنبه دوزی نموده و بر روی آن با خطوط موازی ظریف ، نقشهای برجسته ای ایجاد میکنند.

● گبردوزی (زرتشتی دوزی ):
گبردوزی یا زرتشتی دوزی ، همان طور که از نامش پیداست هنری مرتبط با زرتشتیان کشورمان می باشد و توسط زرتشتیان ابداع گردیده است.رحلت کرده رسم بود که زرتشتیان کمی پس از میلاد فرزند دختر ، کار دوختن جامهٔ عروسی او را آغاز می کردند.

طی چندین سال جامهٔ عروس با گلدوزیهای زیبا به پایان می رسید و به یک اثر هنری باحال تبدیل میشد که در حال حاضر هنوز نزد زرتشتیان یزد و کرمان رواج دارد. گبردوزی معمولاً با نخ ابریشمی الوان روی پارچه های ریزبافت انجام می شود و نگاره های شایع را بیشتر تصاویر درخت ، طاووس ، گل ، نقوش هندسی و محرمات تشکیل می دهد.

نقوشی که با ابریشم الوان دوخته می شود به قدری ظریف است که بخیه های آن را فقط با ذره بین می توان دید.پای شلوارهای گبردوزی شده را با نوارهای باریکی از پارچه های گوناگون رنگی می دوزند. نقوش گل روی این نوارها بصورت خیلی ظریف با ابریشم دوخته شده است. در جوار آنها بطورمتناوب تکه های رنگ به رنگ پارچه ابریشم یا چیت گلدار روشن دوخته شده است.

لبهٔ شلوار گبردوزی شده که دارای پهنای زیادی است ، در قسمت زانو جمع شده و مانند بادکنکی به چشم میخورد. گبردوزی بیشتر با دوختهای مخلوطی ، ساقه دوزی ، توپردوزی ، دندان موشی و زنجیره دوزی می باشد.

[ منبع این خبر سایت سرزه می باشد. ]

در صورتی که در خبر منتشر شده تخلفی مشاهده میکنید و یا نیاز به ارتباط با مسئول سایت جوونی | جدیدترین اخبار روز ایران و دنیا دارید روی این قسمت کلیک کنید.

گزارش تخلف

تمامی مطالب از سایت های مجاز فارسی و ایرانی تهیه و جمع آوری شده است، در صورت وجود هرگونه مشکل از طریق صفحه گزارش تخلف اطلاع دهید.

تبلیغات

جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات

دانلود سریال خارجی

دانلود فیلم ایرانی

دانلود فیلم خارجی

دانلود فیلم و سریال